Şimal-Cənub dəhlizi ətrafında geosiyasi rəqabət: Dalana dirənən Ermənistan heç kimə lazım deyil

2021/04/00-38-1617356046.jpg
Oxunub: 11849     16:01     15 İyun 2021    
İranın Ticarətin Təşviqi Təşkilatının rəhbəri Rusiyanın Şimal-Cənub dəhlizində dəmir yolu infrastrukturlarının inşasına investisiyalar yatırmağa hazır olduğunu bildirib. “Mehr” agentliyi yazır ki, bu barədə daha öncə Azərbaycan bildirib.

Şimal-Cənub dəhlizinin mövqeyi İran İslam Respublikasının ən vacib coğrafi üstünlüklərindən biridir, bu, Rusiya, Qafqaz regionu və Mərkəzi Asiyanı Cənubi və Cənub-Şərqi Asiya, xüsusən də Rusiya ilə böyük maliyyə əlaqələrinə sahib olan Hindistan ilə bağlayır.

Hindistan və Rusiya arasında qəribə ticarət rəqəmləri və bu ticarətdə İranın payı

Məsələn, Hindistan və Rusiya arasındakı məhsul mübadiləsinin həcmi, Hindistan Xarici İşlər Nazirliyinin açıqladığı statistikaya görə, 2018-ci ildə inanılmaz bir rəqəmlə 11 milyard dollar olaraq qiymətləndirilib. Nəqliyyat iqtisadiyyatı mütəxəssisi Məhəmməd Cavad Şahcoui “Mehr” agentliyinə verdiyi müsahibədə İranın Şimal-Cənub dəhlizində Rusiya və Hindistan arasında məhsulların daşınmasındakı payını qeyd edib.

“Rusiya və Hindistan arasındakı 11 milyard ABŞ dolları dəyərində məhsul mübadiləsini götürsək və bu ticarətin 10 faizinin İran ərazisi vasitəsilə həyata keçirildiyini güman etsək, təkcə Şimal-Cənub dəhlizi ilə 1,1 milyard dollarlıq ticarətə qədər çata bilərik. Burada vacib məqam odur ki, Rusiya və Hindistan arasında məhsulların daşınması nəticəsində İranın gəlirinin dəqiq rəqəmini qiymətləndirmək mümkünsüzdür, lakin İranın dəmir yolu dəhlizindən keçə biləcək yükün miqdarını hesablaya bilərik”, - o deyib.

Şahcoui əlavə edib ki, İran İslam Respublikası öz dəmir yolu şəbəkəsindən keçən bir ton üçün 200-400 dollar qazana bilər.

Dəmiryol nəqliyyatı iqtisadiyyatı mütəxəssisi Əli Ziya “Mehr”ə bildirib ki, İranın ölkə ərazisindən keçən dəmir yolu daşımalarından alınan gəliri bir ton üçün 75-100 dollardır. Onun sözlərinə görə, İran mövcud dəmir yolu və nəqliyyat infrastrukturları ilə Şimal-Cənub dəhlizindən ildə 30 milyard dollar gəlir əldə edə bilər.

Tranzit məsələləri üzrə ekspertlər düşünürlər ki, İran öz dəmir yolu və nəqliyyat infrastrukturlarının inşasını başa çatdırsa, bu ticarətin həcminin yalnız 10 faizinin İran ərazisindən keçəcəyini düşünsək belə, ölkə Şimal-Cənub dəhlizi ilə məhsulların daşınmasından ildə 1,1 milyard dollar gəlir əldə edə bilər.

Eyni zamanda, İrana qarşı neft sanksiyaların tətbiq edilməsindən sonra İranın təkcə keçən il (2021-ci il martın 20-nə qədər) neft satışından əldə etdiyi gəlirlər 10 milyard dollardan az olub. Bununla belə, 2000-ci illərdə, 9-cu və 10-cu hökumətlərin dövründə ölkə 100 milyard dollar rekord neft satışına nail ola bilib və bu rekord təkrarlanmayıb.

Prezident seçkiləri debatlarında Şimal-Cənub dəhlizi

İyunun 5-də baş tutmuş ilk debat zamanı prezidentliyə namizədlərdən biri dəmir yolu infrastrukturunu ölkənin iqtisadi inkişafının hərəkətverici qüvvələrindən biri olaraq qaldırıb və bildirib ki, ölkə Şimal-Cənub dəhlizinə investisiyalar yatırsa və ya onu istismara təhvil versə, İran ildə 30 milyard dollar gəlir əldə edəcək. Eyni zamanda, ölkənin ən vacib gəlir mənbələrindən biri kimi tranzit imkanlarının inkişaf etdirilməsinin vacibliyi bütün prezidentliyə namizədlərdən bu məsələ ətrafında siyasətlərini və planlarını insanlara izah etmələrini tələb edir.

Şimal-Cənub dəhlizində bütün dəmir yolu infrastrukturları

Yuxarıda qeyd olunduğu kimi, bu cür gəlirlər əldə etmək üçün dəmir yolu və yol infrastrukturlarının inkişafı zəruridir. Hazırda İranda Şimal-Cənub dəhlizi lazımi dəmir yolu infrastrukturları ilə təchiz olunmuş Şahid Rəcai (Bəndər Abbas) və Şahid Beheşti (Çabahar) limanları da daxil olmaqla iki limandan ibarətdir. Qeyd edək ki, Çabahar limanını gələn il bitirmək planlaşdırılır.

Rəştdəki Şahid Rəcai limanı

Hazırda Şahid Rəcai limanından istifadə edərək Şimal-Cənub dəhlizini Ankara sərhəd terminalına qədər aktivləşdirmək mümkündür, buna görə də bu dəhlizin çatışmayan halqası Rəşt-Astara sektorudur. Nəqliyyat İnfrastrukturlarının Tikinti və İnkişaf Şirkəti (CDTIC) hazırda Rəşt-Xəzər limanını və Rəşt-Bəndər-Ənzəli dəmir yollarını inşa edir.

Astara-Astara dəmir yolu

Astara (İran) - Astara (Azərbaycan) dəmir yolu 2018-ci ildə istismara təhvil verili, bu dəmir yolu Azərbaycan Respublikası vasitəsilə Rusiya və Finlandiya ilə bağlanıb.

Culfa sərhədindən başlayaraq İran-Ermənistan tərk edilmiş dəmir yolu

Culfa sərhədindən başlayaraq İran və Ermənistan arasında hazırda istifadə olunmayan, tərk edilmiş dəmir yolu da mövcuddur. İranın yollar və şəhərsalma naziri Məhəmməd Eslami ötən ay Ermənistana etdiyi səfəri zamanı bu dəmir yol xəttini aktivləşdirməyin zərurətini vurğulamışdı. Qeyd etmək lazımdır ki, bu dəmir yolu yenidən açılsa (bu dəmir yolunun yalnız çox məhdud bir hissəsinin bərpaya ehtiyacı var) və Ermənistanın dəmir yollarının istismarını ruslara təhvil verdiyini nəzərə alsaq, Bakı-Qars dəhlizindən istifadə etmək mümkün olacaq.

Bu dəmir yolu (İran-Ermənistan) uzun illər bağlı olub və hazırda Ermənistanla Gürcüstan ərazisindən keçən yeganə dəmir yolu əlaqəsidir, lakin rus şirkəti İranın tranzit yüklərini Rusiya və Orta Asiyaya daşımağa hazırdır.

Qorqan-İncəburun dəmir yolu

2015-ci ildə istifadəyə verilmiş Qorqan-İncəburun dəmir yolu İran dəmir yolunu Türkmənistanla birləşdirir. Dəmir yolu Mərkəzi Asiya ölkələri ilə Rusiya qədər şərqə birləşdirilib. Eyni zamanda, Rusiyanın inkişaf etmiş və məskunlaşmış ərazilərinin əksəriyyəti (Moskva və Sankt-Peterburq) ölkənin qərb hissəsində yerləşir ki, bu da iqtisadi baxımdan onu daha az qazanclı hala gətirir.

Rusiya və Mərkəzi Asiyaya dəniz yolları

Bundan başqa, dəmir yolu Bəndər-Ənzəli ilə birləşdirilsə, malların Şahid Rəcai limanından Ənzəli, Xəzər və Astara limanlarına, daha sonra yük gəmisi ilə Rusiyanın Həştərxan limanına birbaşa tranziti mümkündür. Digər tərəfdən, Mazandaran əyalətinin şərqində yerləşən Əmirabad limanı da ölkənin dəmir yolu şəbəkəsinə birləşdirilib və onun Ro-Ro limanının infrastrukturu (gəmi qaldırmaq qabiliyyəti) sayəsində şərq limanları ilə müntəzəm daşınmalar baş tutur. Türkmənistandakı Türkmənbaşı və Qazaxıstandakı Aktau da daxil olmaqla Xəzər dənizində müntəzəm daşınmalar həyata keçirilir.

Şimal-Cənub dəhlizinin Rusiya və Azərbaycan üçün əhəmiyyəti

Azərbaycan Baş naziri 2015-ci ildə İrana etdiyi səfər zamanı İranın keçmiş yollar və şəhərsalma naziri ilə söhbətdə 500 milyon dollarlıq obyektlərin verilməsini və Azərbaycan Respublikasının dəmir yolunun Rəşt-Astara sektorunun tikintisinin inşasında iştirakını təsdiq etmişdi.

Ötən həftə İranın Ticarətə Dəstək Təşkilatının rəhbəri və sənaye, mədən sənayesi və ticarət nazirinin müavini Həmid Zadbum Moskvaya etdiyi səfər zamanı Şimal-Cənub dəhlizində dəmir yolu infrastrukturlarını inkişaf etdirməyə Rusiya Federasiyasının hazırlığını bəyan etmişdi. O əlavə edib ki, deyəsən Rusiya Rəşt-Astara yolunu inkişaf etdirməyə və inşa etməyə hazırlaşır.

Rusiya İxrac Mərkəzinin (RİM) baş direktoru İranın sənaye, dağ mədən və ticarət nazirinin müavini ilə görüş zamanı deyib ki, Rusiya İxrac Mərkəzi Şimal-Cənub dəhlizinin İranda yerləşən sektorunu inşa etmək üçün rus şirkətlərinə xidmətlər göstərməyə hazırdır.

Asif Cəfərov  
Ordu.az

© Materiallardan istifadə edərkən hiperlinklə istinad olunmalıdır


Teqlər: Rusiya   Azərbaycan  


Şimal-Cənub dəhlizi ətrafında geosiyasi rəqabət: Dalana dirənən Ermənistan heç kimə lazım deyil

2021/04/00-38-1617356046.jpg
Oxunub: 11850     16:01     15 İyun 2021    
İranın Ticarətin Təşviqi Təşkilatının rəhbəri Rusiyanın Şimal-Cənub dəhlizində dəmir yolu infrastrukturlarının inşasına investisiyalar yatırmağa hazır olduğunu bildirib. “Mehr” agentliyi yazır ki, bu barədə daha öncə Azərbaycan bildirib.

Şimal-Cənub dəhlizinin mövqeyi İran İslam Respublikasının ən vacib coğrafi üstünlüklərindən biridir, bu, Rusiya, Qafqaz regionu və Mərkəzi Asiyanı Cənubi və Cənub-Şərqi Asiya, xüsusən də Rusiya ilə böyük maliyyə əlaqələrinə sahib olan Hindistan ilə bağlayır.

Hindistan və Rusiya arasında qəribə ticarət rəqəmləri və bu ticarətdə İranın payı

Məsələn, Hindistan və Rusiya arasındakı məhsul mübadiləsinin həcmi, Hindistan Xarici İşlər Nazirliyinin açıqladığı statistikaya görə, 2018-ci ildə inanılmaz bir rəqəmlə 11 milyard dollar olaraq qiymətləndirilib. Nəqliyyat iqtisadiyyatı mütəxəssisi Məhəmməd Cavad Şahcoui “Mehr” agentliyinə verdiyi müsahibədə İranın Şimal-Cənub dəhlizində Rusiya və Hindistan arasında məhsulların daşınmasındakı payını qeyd edib.

“Rusiya və Hindistan arasındakı 11 milyard ABŞ dolları dəyərində məhsul mübadiləsini götürsək və bu ticarətin 10 faizinin İran ərazisi vasitəsilə həyata keçirildiyini güman etsək, təkcə Şimal-Cənub dəhlizi ilə 1,1 milyard dollarlıq ticarətə qədər çata bilərik. Burada vacib məqam odur ki, Rusiya və Hindistan arasında məhsulların daşınması nəticəsində İranın gəlirinin dəqiq rəqəmini qiymətləndirmək mümkünsüzdür, lakin İranın dəmir yolu dəhlizindən keçə biləcək yükün miqdarını hesablaya bilərik”, - o deyib.

Şahcoui əlavə edib ki, İran İslam Respublikası öz dəmir yolu şəbəkəsindən keçən bir ton üçün 200-400 dollar qazana bilər.

Dəmiryol nəqliyyatı iqtisadiyyatı mütəxəssisi Əli Ziya “Mehr”ə bildirib ki, İranın ölkə ərazisindən keçən dəmir yolu daşımalarından alınan gəliri bir ton üçün 75-100 dollardır. Onun sözlərinə görə, İran mövcud dəmir yolu və nəqliyyat infrastrukturları ilə Şimal-Cənub dəhlizindən ildə 30 milyard dollar gəlir əldə edə bilər.

Tranzit məsələləri üzrə ekspertlər düşünürlər ki, İran öz dəmir yolu və nəqliyyat infrastrukturlarının inşasını başa çatdırsa, bu ticarətin həcminin yalnız 10 faizinin İran ərazisindən keçəcəyini düşünsək belə, ölkə Şimal-Cənub dəhlizi ilə məhsulların daşınmasından ildə 1,1 milyard dollar gəlir əldə edə bilər.

Eyni zamanda, İrana qarşı neft sanksiyaların tətbiq edilməsindən sonra İranın təkcə keçən il (2021-ci il martın 20-nə qədər) neft satışından əldə etdiyi gəlirlər 10 milyard dollardan az olub. Bununla belə, 2000-ci illərdə, 9-cu və 10-cu hökumətlərin dövründə ölkə 100 milyard dollar rekord neft satışına nail ola bilib və bu rekord təkrarlanmayıb.

Prezident seçkiləri debatlarında Şimal-Cənub dəhlizi

İyunun 5-də baş tutmuş ilk debat zamanı prezidentliyə namizədlərdən biri dəmir yolu infrastrukturunu ölkənin iqtisadi inkişafının hərəkətverici qüvvələrindən biri olaraq qaldırıb və bildirib ki, ölkə Şimal-Cənub dəhlizinə investisiyalar yatırsa və ya onu istismara təhvil versə, İran ildə 30 milyard dollar gəlir əldə edəcək. Eyni zamanda, ölkənin ən vacib gəlir mənbələrindən biri kimi tranzit imkanlarının inkişaf etdirilməsinin vacibliyi bütün prezidentliyə namizədlərdən bu məsələ ətrafında siyasətlərini və planlarını insanlara izah etmələrini tələb edir.

Şimal-Cənub dəhlizində bütün dəmir yolu infrastrukturları

Yuxarıda qeyd olunduğu kimi, bu cür gəlirlər əldə etmək üçün dəmir yolu və yol infrastrukturlarının inkişafı zəruridir. Hazırda İranda Şimal-Cənub dəhlizi lazımi dəmir yolu infrastrukturları ilə təchiz olunmuş Şahid Rəcai (Bəndər Abbas) və Şahid Beheşti (Çabahar) limanları da daxil olmaqla iki limandan ibarətdir. Qeyd edək ki, Çabahar limanını gələn il bitirmək planlaşdırılır.

Rəştdəki Şahid Rəcai limanı

Hazırda Şahid Rəcai limanından istifadə edərək Şimal-Cənub dəhlizini Ankara sərhəd terminalına qədər aktivləşdirmək mümkündür, buna görə də bu dəhlizin çatışmayan halqası Rəşt-Astara sektorudur. Nəqliyyat İnfrastrukturlarının Tikinti və İnkişaf Şirkəti (CDTIC) hazırda Rəşt-Xəzər limanını və Rəşt-Bəndər-Ənzəli dəmir yollarını inşa edir.

Astara-Astara dəmir yolu

Astara (İran) - Astara (Azərbaycan) dəmir yolu 2018-ci ildə istismara təhvil verili, bu dəmir yolu Azərbaycan Respublikası vasitəsilə Rusiya və Finlandiya ilə bağlanıb.

Culfa sərhədindən başlayaraq İran-Ermənistan tərk edilmiş dəmir yolu

Culfa sərhədindən başlayaraq İran və Ermənistan arasında hazırda istifadə olunmayan, tərk edilmiş dəmir yolu da mövcuddur. İranın yollar və şəhərsalma naziri Məhəmməd Eslami ötən ay Ermənistana etdiyi səfəri zamanı bu dəmir yol xəttini aktivləşdirməyin zərurətini vurğulamışdı. Qeyd etmək lazımdır ki, bu dəmir yolu yenidən açılsa (bu dəmir yolunun yalnız çox məhdud bir hissəsinin bərpaya ehtiyacı var) və Ermənistanın dəmir yollarının istismarını ruslara təhvil verdiyini nəzərə alsaq, Bakı-Qars dəhlizindən istifadə etmək mümkün olacaq.

Bu dəmir yolu (İran-Ermənistan) uzun illər bağlı olub və hazırda Ermənistanla Gürcüstan ərazisindən keçən yeganə dəmir yolu əlaqəsidir, lakin rus şirkəti İranın tranzit yüklərini Rusiya və Orta Asiyaya daşımağa hazırdır.

Qorqan-İncəburun dəmir yolu

2015-ci ildə istifadəyə verilmiş Qorqan-İncəburun dəmir yolu İran dəmir yolunu Türkmənistanla birləşdirir. Dəmir yolu Mərkəzi Asiya ölkələri ilə Rusiya qədər şərqə birləşdirilib. Eyni zamanda, Rusiyanın inkişaf etmiş və məskunlaşmış ərazilərinin əksəriyyəti (Moskva və Sankt-Peterburq) ölkənin qərb hissəsində yerləşir ki, bu da iqtisadi baxımdan onu daha az qazanclı hala gətirir.

Rusiya və Mərkəzi Asiyaya dəniz yolları

Bundan başqa, dəmir yolu Bəndər-Ənzəli ilə birləşdirilsə, malların Şahid Rəcai limanından Ənzəli, Xəzər və Astara limanlarına, daha sonra yük gəmisi ilə Rusiyanın Həştərxan limanına birbaşa tranziti mümkündür. Digər tərəfdən, Mazandaran əyalətinin şərqində yerləşən Əmirabad limanı da ölkənin dəmir yolu şəbəkəsinə birləşdirilib və onun Ro-Ro limanının infrastrukturu (gəmi qaldırmaq qabiliyyəti) sayəsində şərq limanları ilə müntəzəm daşınmalar baş tutur. Türkmənistandakı Türkmənbaşı və Qazaxıstandakı Aktau da daxil olmaqla Xəzər dənizində müntəzəm daşınmalar həyata keçirilir.

Şimal-Cənub dəhlizinin Rusiya və Azərbaycan üçün əhəmiyyəti

Azərbaycan Baş naziri 2015-ci ildə İrana etdiyi səfər zamanı İranın keçmiş yollar və şəhərsalma naziri ilə söhbətdə 500 milyon dollarlıq obyektlərin verilməsini və Azərbaycan Respublikasının dəmir yolunun Rəşt-Astara sektorunun tikintisinin inşasında iştirakını təsdiq etmişdi.

Ötən həftə İranın Ticarətə Dəstək Təşkilatının rəhbəri və sənaye, mədən sənayesi və ticarət nazirinin müavini Həmid Zadbum Moskvaya etdiyi səfər zamanı Şimal-Cənub dəhlizində dəmir yolu infrastrukturlarını inkişaf etdirməyə Rusiya Federasiyasının hazırlığını bəyan etmişdi. O əlavə edib ki, deyəsən Rusiya Rəşt-Astara yolunu inkişaf etdirməyə və inşa etməyə hazırlaşır.

Rusiya İxrac Mərkəzinin (RİM) baş direktoru İranın sənaye, dağ mədən və ticarət nazirinin müavini ilə görüş zamanı deyib ki, Rusiya İxrac Mərkəzi Şimal-Cənub dəhlizinin İranda yerləşən sektorunu inşa etmək üçün rus şirkətlərinə xidmətlər göstərməyə hazırdır.

Asif Cəfərov  
Ordu.az

© Materiallardan istifadə edərkən hiperlinklə istinad olunmalıdır


Teqlər: Rusiya   Azərbaycan  


Bizi "telegram"da izləyin