“Metsamor” AES-in fəaliyyətini dayandırması və regional dəhliz yaratmaq ideyasının iflası

2020/09/00-43-1600686981.jpg
Oxunub: 1185     16:12     26 May 2021    
Ermənistanda nüvə stansiyası mayın 15-dən elektrik enerjisi istehsalını dayandırıb. Modernizasiya və istismar müddətinin uzadılması çərçivəsində enerji bloku məcburi dayandırılma vəziyyətindədir. Bu dəfə xəbərdaredici təmir və yenidən doldurulma məqsədilə dayanma həmişəkindən uzun müddətli olacaq. İşlərin 141 gün ərzində başa çatdırılması nəzərdə tutulur.

Yəni ən yaxşı halda geri sistemə oktyabrın əvvəlində qoşulacaq.

Bu müddət ərzində Ermənistanın enerji tələbatını ödəmək problemi yaranacaq. EAES-nın elektrik enerjisinə olan tələbatın 30-40% -ni təmin etdiyi məlumdur. Əvvəllər enerji blokunda planlı təmir işləri aparıldıqda belə problemlər yaranmırdı. İstilik elektrik stansiyalarının gücü EAES-in məcburi dayandırılması nəticəsində yaranan boşluğu aradan qaldırmaq üçün kifayət edirdi. İndi problem bir az fərqlidir.

“Hrazdan”ın 5-ci enerji bloku da aprel ayında istismarının müvəqqəti dayandırıldığını açıqlamışdı. Stansiyada əsaslı təmirə ehtiyac var, bu təmir edilmədən işi davam etdirmək mümkün deyil. Ancaq təmir üçün Ermənistan büdcəsində vəsait yoxdur.

Səbəb Ermənistan Dövlət Xidmətləri Tənzimləmə Komissiyasının şirkətin tarifində bu cür tədbirlərin nəzərdə tutulmasını məqsədəuyğun hesab etməməsidir. Səlahiyyətli orqanların xoşuna gələcəyinə ümid edərək, son illər Komissiya tənzimləmə sahəsindəki şirkətlərə tarifləri qaldırmamaq üçün mümkün qədər təzyiq göstərir.

Tarif artımlarından qaçmaq həmişə mümkün deyil, amma daha da pis olan tərəfi isə sistemə birbaşa təsir göstərməsidir. Pozulur, köhnəlir, mövcud mənbələr tükənir və tədricən sıradan çıxır.

Buna sübutlardan biri də maddi çətinliklər üzündən işini dayandırmaq məcburiyyətində qalan “Hrazdan-5” blokudur. Ancaq bu problemin yalnız bir hissəsidir. Problemlər daha çox sistemdədir.

Bu stansiya İran-Ermənistan qaz-elektrik enerjisi proqramı çərçivəsində fəaliyyət göstərməli idi. Lakin üçüncü İran-Ermənistan yüksək gərginlikli xəttinin tikintisində gecikmə olduğu üçün layihənin genişləndirilməsi ləngidiyinə görə şirkət faktla üzləşməli olub. Bu müddət ərzində zərərlə işləmiş və nəticədə təxminən 100 milyon dollar kredit borcu yaranıb. Qaz turbininin əsaslı təmiri üçün əlavə 16 milyon avroya ehtiyac var.

İrəvanda düşünürlər ki, nüvə stansiyasını bağlamağa ehtiyac olmasaydı, “Hrazdan-5” ilə bağlı problemlər bu qədər ağrılı olmaya bilərdi. Hələ SES-ləri nəzərə almasaq, 2 böyük stansiya enerji sistemindən kənarda qalıb.

Son illərdə işğal altında olan Qarabağdan hər il Ermənistana 330 kilovat/saata yaxın ucuz elektrik enerjisi tədarük edən 30 su elektrik stansiyası düşmən işğalından azad edilib. Nəticədə Erməsnitanın enerji sistemi yüksək təzyiq altındadır.

Ermənistan tələbatı ödəmək üçün Gürcüstandan elektrik enerjisi idxal etməyə məcbur ola bilər. Halbuki, Ermənistanın Gürcüstana elektrik enerjisi ixrac etdiyi vaxtlar var idi. Qeyd etmək lazımdır ki, Vətən müharibəsindən sonra regionda yaranan yeni siyasi vəziyyət Gürcüstanın Ermənistana elektrik enerjisi ixrac edib-etməməsini sual altına qoyur.

Ermənistanda hakimiyyət dəyişmədən əvvəl enerji sistemi bir şəkildə özünə gəlməyi bacarmışdı. Bu sistemi illərlə müşaiyət edən maliyyə problemləri əsasən həll edilirdi. Ancaq son 3 ildə keçən dövr sistemin çöküşünü yenidən dərinləşdirdi.

Problemlər tariflərə təzyiq artımını nəzərə alaraq yaxın gələcəkdə daha aydın görünəcək. Nüvə elektrik stansiyasının uzunmüddətli dayandırılmasının təsiri mövcud tariflərdə hesablansa da, bunun daha çox olacağı açıqdır. Bu hal, həm də yalnız nüvə stansiyasının dayanması səbəbindən deyil.

Ermənistan ucuz elektrik sayəsində bahalı elektrik enerjisinin enerji balansındakı payı artıb. Nəticədə, bəziləri tariflərə daxil olmayan, enerji sistemin xərcləri çoxalıb. Bu, tarifləri qaldıraraq yenə də istehlakçıların hesabına bağlanacaq yeni maliyyə boşluqlarına səbəb olacaq.

Ermənisandakı yüksək inflyasiya və valyutanın dəyərdən düşməsi səbəbindən tariflərə təzyiq artıb. İstilik elektrik stansiyaları üçün qaz tarifi xarici valyutada hesablanır və valyuta yüksəldikcə istilik elektrik stansiyaları istehlak edilmiş qaz üçün daha çox pul ödəməli olurlar.

Bütün iqtisadiyyatı kimi, Ermənsitanın enerji sistemi də son illərdə dəf edilməz vəziyyətə düşüb. Mövcud qaynaq israf edilir, bu da bir müddət sonra enerji sistemini əhatə edən sahəni problemlər qarşısına qoymalı idi.

Ermənilərin İranla bütün enerji sistemi layihələri uğursuz oldu. Üçüncü yüksək gərginlikli xəttin inşası iki il əvvəl başa çatmalı idi ki, bu da Ermənistana İran qazının idxalını və elektrik enerjisinin İrana tədarükünü əhəmiyyətli dərəcədə artıracaq. İndiyə qədər proqram təxirə salınır. İndi xəttin tikintisini ilin sonunadək başa çatdırmaq planlaşdırılır. Ancaq ən böyük sual nə dərəcədə uğurlu olacağıdır. Ermənistan hakimiyyətinin cəlb etdiyi geosiyasi vəziyyət böyük gözləntilər vermir.

Erməni səlahiyyətlilər yalnız yeni İran-Ermənistan xəttinin inşasında deyil, ümumiyyətlə Ermənistanın enerji gələcəyində də uğursuz oldular. Regional dəhliz yaratmaq fikrinin fəal şəkildə müzakirə olunduğu bir vaxt var idi. Son illərdə bu layihə də arxa plana keçirildi və bu gün artıq belə bir qlobal proqramla bağlı gözləntilərin olması mənasızdır.

Aqil Məmmədov
Ordu.az

© Materiallardan istifadə edərkən hiperlinklə istinad olunmalıdır


Teqlər: Metsamor   Ermənistan   Böhran  


“Metsamor” AES-in fəaliyyətini dayandırması və regional dəhliz yaratmaq ideyasının iflası

2020/09/00-43-1600686981.jpg
Oxunub: 1186     16:12     26 May 2021    
Ermənistanda nüvə stansiyası mayın 15-dən elektrik enerjisi istehsalını dayandırıb. Modernizasiya və istismar müddətinin uzadılması çərçivəsində enerji bloku məcburi dayandırılma vəziyyətindədir. Bu dəfə xəbərdaredici təmir və yenidən doldurulma məqsədilə dayanma həmişəkindən uzun müddətli olacaq. İşlərin 141 gün ərzində başa çatdırılması nəzərdə tutulur.

Yəni ən yaxşı halda geri sistemə oktyabrın əvvəlində qoşulacaq.

Bu müddət ərzində Ermənistanın enerji tələbatını ödəmək problemi yaranacaq. EAES-nın elektrik enerjisinə olan tələbatın 30-40% -ni təmin etdiyi məlumdur. Əvvəllər enerji blokunda planlı təmir işləri aparıldıqda belə problemlər yaranmırdı. İstilik elektrik stansiyalarının gücü EAES-in məcburi dayandırılması nəticəsində yaranan boşluğu aradan qaldırmaq üçün kifayət edirdi. İndi problem bir az fərqlidir.

“Hrazdan”ın 5-ci enerji bloku da aprel ayında istismarının müvəqqəti dayandırıldığını açıqlamışdı. Stansiyada əsaslı təmirə ehtiyac var, bu təmir edilmədən işi davam etdirmək mümkün deyil. Ancaq təmir üçün Ermənistan büdcəsində vəsait yoxdur.

Səbəb Ermənistan Dövlət Xidmətləri Tənzimləmə Komissiyasının şirkətin tarifində bu cür tədbirlərin nəzərdə tutulmasını məqsədəuyğun hesab etməməsidir. Səlahiyyətli orqanların xoşuna gələcəyinə ümid edərək, son illər Komissiya tənzimləmə sahəsindəki şirkətlərə tarifləri qaldırmamaq üçün mümkün qədər təzyiq göstərir.

Tarif artımlarından qaçmaq həmişə mümkün deyil, amma daha da pis olan tərəfi isə sistemə birbaşa təsir göstərməsidir. Pozulur, köhnəlir, mövcud mənbələr tükənir və tədricən sıradan çıxır.

Buna sübutlardan biri də maddi çətinliklər üzündən işini dayandırmaq məcburiyyətində qalan “Hrazdan-5” blokudur. Ancaq bu problemin yalnız bir hissəsidir. Problemlər daha çox sistemdədir.

Bu stansiya İran-Ermənistan qaz-elektrik enerjisi proqramı çərçivəsində fəaliyyət göstərməli idi. Lakin üçüncü İran-Ermənistan yüksək gərginlikli xəttinin tikintisində gecikmə olduğu üçün layihənin genişləndirilməsi ləngidiyinə görə şirkət faktla üzləşməli olub. Bu müddət ərzində zərərlə işləmiş və nəticədə təxminən 100 milyon dollar kredit borcu yaranıb. Qaz turbininin əsaslı təmiri üçün əlavə 16 milyon avroya ehtiyac var.

İrəvanda düşünürlər ki, nüvə stansiyasını bağlamağa ehtiyac olmasaydı, “Hrazdan-5” ilə bağlı problemlər bu qədər ağrılı olmaya bilərdi. Hələ SES-ləri nəzərə almasaq, 2 böyük stansiya enerji sistemindən kənarda qalıb.

Son illərdə işğal altında olan Qarabağdan hər il Ermənistana 330 kilovat/saata yaxın ucuz elektrik enerjisi tədarük edən 30 su elektrik stansiyası düşmən işğalından azad edilib. Nəticədə Erməsnitanın enerji sistemi yüksək təzyiq altındadır.

Ermənistan tələbatı ödəmək üçün Gürcüstandan elektrik enerjisi idxal etməyə məcbur ola bilər. Halbuki, Ermənistanın Gürcüstana elektrik enerjisi ixrac etdiyi vaxtlar var idi. Qeyd etmək lazımdır ki, Vətən müharibəsindən sonra regionda yaranan yeni siyasi vəziyyət Gürcüstanın Ermənistana elektrik enerjisi ixrac edib-etməməsini sual altına qoyur.

Ermənistanda hakimiyyət dəyişmədən əvvəl enerji sistemi bir şəkildə özünə gəlməyi bacarmışdı. Bu sistemi illərlə müşaiyət edən maliyyə problemləri əsasən həll edilirdi. Ancaq son 3 ildə keçən dövr sistemin çöküşünü yenidən dərinləşdirdi.

Problemlər tariflərə təzyiq artımını nəzərə alaraq yaxın gələcəkdə daha aydın görünəcək. Nüvə elektrik stansiyasının uzunmüddətli dayandırılmasının təsiri mövcud tariflərdə hesablansa da, bunun daha çox olacağı açıqdır. Bu hal, həm də yalnız nüvə stansiyasının dayanması səbəbindən deyil.

Ermənistan ucuz elektrik sayəsində bahalı elektrik enerjisinin enerji balansındakı payı artıb. Nəticədə, bəziləri tariflərə daxil olmayan, enerji sistemin xərcləri çoxalıb. Bu, tarifləri qaldıraraq yenə də istehlakçıların hesabına bağlanacaq yeni maliyyə boşluqlarına səbəb olacaq.

Ermənisandakı yüksək inflyasiya və valyutanın dəyərdən düşməsi səbəbindən tariflərə təzyiq artıb. İstilik elektrik stansiyaları üçün qaz tarifi xarici valyutada hesablanır və valyuta yüksəldikcə istilik elektrik stansiyaları istehlak edilmiş qaz üçün daha çox pul ödəməli olurlar.

Bütün iqtisadiyyatı kimi, Ermənsitanın enerji sistemi də son illərdə dəf edilməz vəziyyətə düşüb. Mövcud qaynaq israf edilir, bu da bir müddət sonra enerji sistemini əhatə edən sahəni problemlər qarşısına qoymalı idi.

Ermənilərin İranla bütün enerji sistemi layihələri uğursuz oldu. Üçüncü yüksək gərginlikli xəttin inşası iki il əvvəl başa çatmalı idi ki, bu da Ermənistana İran qazının idxalını və elektrik enerjisinin İrana tədarükünü əhəmiyyətli dərəcədə artıracaq. İndiyə qədər proqram təxirə salınır. İndi xəttin tikintisini ilin sonunadək başa çatdırmaq planlaşdırılır. Ancaq ən böyük sual nə dərəcədə uğurlu olacağıdır. Ermənistan hakimiyyətinin cəlb etdiyi geosiyasi vəziyyət böyük gözləntilər vermir.

Erməni səlahiyyətlilər yalnız yeni İran-Ermənistan xəttinin inşasında deyil, ümumiyyətlə Ermənistanın enerji gələcəyində də uğursuz oldular. Regional dəhliz yaratmaq fikrinin fəal şəkildə müzakirə olunduğu bir vaxt var idi. Son illərdə bu layihə də arxa plana keçirildi və bu gün artıq belə bir qlobal proqramla bağlı gözləntilərin olması mənasızdır.

Aqil Məmmədov
Ordu.az

© Materiallardan istifadə edərkən hiperlinklə istinad olunmalıdır


Teqlər: Metsamor   Ermənistan   Böhran  


Bizi "telegram"da izləyin