Nüvə üçlüyünün qürubu: Strateji nüvə qüvvələrinin yerüstü və hava komponentləri

2020/02/24549-1582284673.jpg
Oxunub: 1214     15:31     21 Fevral 2020    
Yarandığı gündən sonra termonüvə silahlarına çevrilən (bundan sonra “nüvə silahları” termini istifadə olunacaq) nüvə silahları (NS) dünyanın aparıcı ölkələrinin Silahlı Qüvvələrinin mühüm elementidir. Hazırda nüvə silahına alternativ mövcud deyil, bəşəriyyət hələ ki, ondan daha dağıdıcı bir silah icad etməyib.

Nüvə silahları dünyanın dayaq nöqtəsidir

Nüvə silahları əgər yalnız bir ölkədə kifayət qədər miqdarda olsaydı, onun başqa ölkələrə nisbətən ümumi hərbi üstünlüyünü tam təmin edərdi. Belə bir vəziyyət, XX əsrin ortalarında, nüvə silahının yeganə sahibi kimi, onu tərəddüd etmədən II Dünya müharibəsinin sonunda Yaponiya şəhərlərinə qarşı istifadə edən Amerika Birləşmiş Ştatlarına manasibətdə yarana bilərdi.

Ən qısa müddətdə öz nüvə silahını yaratmağı mümkün edən SSRİ-nin intellektual və sənaye gücü ABŞ-ın Üçüncü Dünya müharibəsini başlatmasına imkan vermədi.


Xirosima ABŞ-ın nüvə bombası ilə vurulduqdan sonra

Hazırda Üçüncü Dünya müharibəsinin başlanmasına mane olan əsas amil yalnız nüvə silahıdır. Pasifistlərin nüvə silahına nə qədər nifrət etməsindən asılı olmayaraq, bu həqiqəti inkar etmək mümkün deyil: əgər nüvə çəkindirmə amili olmasaydı, çox güman ki, Üçüncü Dünya müharibəsi çoxdan baş vermişdi və neçə qlobal müharibənin hələ də davam edəcəyi mümkün idi. ABŞ “dünya jandarmı” olduğunu iddia edərək Şimali Koreyaya nüvə silahı ilə hücum etməyə risk etmir, ora burunlarını belə soxmurlar, eyni zamanda nüvə silahına sahib olmayan digər ölkələr amansız bombardmanlara məruz qalıb məğlub edilirlər. ABŞ Şimali Koreya ilə İraq, Yuqoslaviya, Liviya, Suriya və bir çox digər ölkələrlə olduğu kimi eyni şeyi etməkdən çəkinir.


Nüvə silahına çəkindirmə funksiyasını yerinə yetirməsinə imkan verən əsas şərt, nüvə müharibəsi vəziyyətində Rusiya (SSRİ) və ABŞ kimi aparıcı dünya gücləri arasında rəqiblərin qarşılıqlı şəkildə məhv edilməsini təmin edən nüvə paritetidir.

Zəmanətli qarşılıqlı məhvetmə, əlbəttə ki, düşmən dövlətin tamamilə məhv edilməsi, bütün əhalinin ölümü və əlbəttə ki, bəzi insanların xəyal etdiyi kimi, Yer kürəsindəki bütün canlıların ölümü demək deyil, bu, təcavüzkarın müharibənin əvvəlindən əldə etdiyi faydanı xeyli üstələyəcək zərər verməsindən ibarətdir.

Nüvə arsenalına qoyulan ən vacib tələb, düşmənin nüvə silahını qəflətən məhv etmək və müharibəni qazanmaq ümidilə ilk nüvə zərbəsi endirdiyi təqdirdə, cavab və ya qarşılıqlı cavab zərbəsinin endirilməsinin mümkünlüyünü təmin etməkdən ibarətdir. Bu problem bir neçə yolla həll edilə bilər:


Birinci üsul, effektiv raket hücumundan xəbərdarlıq sisteminin (RHXS), cavab zərbəsi endirmək qərarının və ya əmrinin nüvə silahı daşıyıcılarına çatdırılmasına imkan verən etibarlı idarəetmə sisteminin yaradılmasından ibarətdir.

İkinci üsul isə özündə maskalanma və ya düşmənin zərbəsinə tab gətirə bilmək üçün nüvə silahı daşıyıcılarının davamlılığının artırılmasını ehtiva edir.

Nüvə üçlüyünün müxtəlif elementlərinin aktuallığını tam anlamaq məqsədilə, onların düşmən tərəfindən endirilən tərksilah zərbəsinə müqavimət göstərməsi üçün mövcud və perspektivli komponentlərini nəzərdən keçirək.

Strateji nüvə üçlüyü

“Bütün yumurtalarını bir səbətə qoymamaq” prinsipi ən çox nüvə silahlarının tətbiq olunmasına aiddir. Dünyanın aparıcı güclərində - Rusiyada (SSRİ) və ABŞ-da strateji nüvə qüvvələrinin (SNQ) tərkibinə üç əsas komponent daxildir:

şaxta tipli və ya mobil raket sistemləri daxil olmaqla yerüstü komponent;
nüvə bombası və qanadlı raketləri olan strateji bombardmançıların daxil olduğu hava (aviasiya) komponenti;
atom sualtı raket daşıyıcılarına yerləşdirilən nüvə raketlərindən ibarət dəniz komponenti.

İki ölkədən başqa Çin də tamhüquqlu bir nüvə üçlüyünə sahibdir, nüvə klubunun qalan üzvləri nüvə üçlüyünün iki və ya hətta bir komponenti ilə kifayətlənir.


Rusiyanın strateji nüvə üçlüyü

Nüvə üçlüyünün hər bir komponentinin üstünlükləri və mənfi cəhətləri mövcuddur. Hər bir ölkə nüvə inkişaf prioritetlərini özü müəyyənləşdirir. SSRİ-də strateji nüvə qüvvələrinin əsas komponenti - Strateji Təyinatlı Raket Qüvvələri (STRQ) ənənəvi olaraq ən güclü komponenti idi, ABŞ isə strateji nüvə qüvvələrinin dəniz komponentinə üstünlük verir.

İngiltərədə strateji nüvə qüvvələrinin yalnız dəniz komponenti qalıb. Fransada isə strateji nüvə qüvvələrinin dəniz komponenti ilə bərabər aviasiya komponenti də məhdud sayda mövcuddur.
Strateji nüvə qüvvələrinin hər bir komponentinin üstünlükləri və mənfi cəhətləri var. Dərhal qeyd edilməlidir ki, burada düşmənin qəfil tərksilah zərbəsi şəraitində strateji nüvə qüvvələri komponentlərinin davamlılığı və sabitliyi nəzərə alınacaq.

Strateji nüvə qüvvələrinin hava komponenti

Tarixən strateji nüvə qüvvələrinin hava (aviasiya) komponenti ilk olaraq meydana çıxıb. Xirosima və Naqasakiyə atom bombaları məhz bombardmançılardan atılıb. ABŞ “Çariotir” (1948), “Flitvud” (1948), SAK-EVP 1-4a (1948), “Dropşot” (1949) və s. planlarına əsasən SSRİ-yə qarşı nüvə bombası daşıyan vasitələrlə kütləvi nüvə zərbəsi endirməyi planlaşdırırdı.

Davamlılıq nöqteyi-nəzərindən strateji nüvə qüvvələrinin hava komponenti, düşmənin qəfil tərksilah zərbəsinə qarşı ən həssas elementdir. Aerodromlardakı bombardmançılar (raket daşıyıcıları) həm nüvə, həm də adi silahlara qarşı olduqca həssasdır. Onların uçuşa hazırlaşma vaxtı olduqca uzundur, daima uçuşa hazır vəziyyətdə saxlanılması isə çətindir.

Düşmənin tərksilah zərbəsi zamanı strateji nüvə qüvvələrinin hava komponentinin davamlılığını təmin etməyin yeganə yolu, Soyuq Müharibə zamanı zaman-zaman həyata keçirilən, nüvə silahı daşıyan hava vasitələrinin havada döyüş növbətçiliyinə cəlb edilməsidir. Lakin bu iqtisadi baxımdan çox baha başa gəlir: yanacaq sərf edilir, təyyarənin resursları azalır, uçuş və enmə zolaqlarının dəyişdirilməsi nüvə yüklərinin uğursuzluğuna səbəb ola bilir.

Bundan əlavə, qəza hadisəsi, ərazinin sonrakı radiasiya ilə çirklənməsi ilə nüvə yüklərinin öz ərazlərində yerə düşməsi riski daim mövcuddur. Buna görə də havada bombardmançıların növbətçiliyi vacib qayda deyil, yalnız istisna sayıla bilər.


ABŞ-ın B-52 bombardmançı təyyarəsi və Sovetin “Tu-95” bombardmançısı - ABŞ və SSRİ-nin Soyuq Müharibə illərində strateji nüvə qüvvələrinin hava komponentinin əsasını təşkil edir

Səsdən sürətli (Tu-22M3, Tu-160, B-1) və ya stels (B-2) bombardmançılarının görünməsi mövcud vəziyyəti dəyişmədi, hətta onu daha da dərinləşdirdi, çünki onların yerləşdirilməsi şərtlərinə qoyulan tələblər, uçuşa hazırlıq mərhələsinin mürəkkəbliyi və uçuş saatlarının dəyəri daha da yüksək oldu.

Strateji nüvə qüvvələrinin hava komponentinin hava hücumundan müdafiə sistemləri, düşmən qırıcılarının zərbə mərhələsindəki müdaxilələrinə qarşı da çox həssasdır. “Uzun bir qol”un - uzaqmənzilli qanadlı raketlərin (QR) meydana çıxması vəziyyəti kökündən dəyişmədi. Daşıyıcıların davamlılığı artdı, lakin QR-in aşağı səsə qədər sürəti, ballistik raketlərlə müqayisədə, onları daha asan hədəf halına gətirdi.

Aeroballistik raketlərin silahlanmaya qəbulu vəziyyəti dəyişdirə bilər, lakin onların parametrləri təyyarə daşıyıcılarının məhdud kütlə və ölçü imkanlarına görə, quru və dəniz ballistik raketlərinin parametrlərindən daha zəif ola bilər. Lakin tərksilah zərbəsi zamanı bunların əhəmiyyəti böyük deyil.

Nüvə çəkindirməsi üçün hazırlanan perspektivli silah sistemlərindən biri də nüvə güc qurğusuna malik “Burevestnik” qanadlı raketi hesab edilir. Bir tərəfdən elan edilən məhdudiyyətsiz uçuş məsafəsi, daşıyıcının məhv edilməsini faktiki olaraq aradan qaldırmağa (buraxılış öz ərazisində və ya sərhəddə həyata keçirilə bilər) imkan verir. Hava hücumundan müdafiə/raketdən müdafiə zonalarını yandan keçmə imkanı isə raketin özünün məhv edilmə ehtimalını azaldır. Digər tərəfdən isə “Burevestnik” səsəqədər və səsdən yüksək sürətindən asılı olmayaraq, düşmənin istənilən hava hücumundan müdafiə sistemlərinə qarşı çox həssas olacaq.

Əmin ola bilərsiniz ki, düşmənin özü ilk təşəbbüs göstərdiyi münaqişə vəziyyətində hava hədəflərini axtara bilən bütün qüvvələrini - uzaq radiolokasiya aşkarlama təyyarələrini, aerostatlarını, dirijabllarını, PUA-larını göyə qaldıracaq. Təbii ki, belə bir döyüş hazırlığı səviyyəsi bir-iki gün deyil, uzun müddət saxlanılacaq, çünki nüvə müharibəsinin riskləri kifayət qədər böyükdür. Buna görə də, yüksək ehtimalla düşmənin “Burevestnik” raketlərinin çox hissəsini aşkar edə biləcək, bundan sonra isə onların məhv edilməsi çətin olmayacaq.


“Burevestnik” QR

Deməli “Burevestnik” raketi daha çox ilk zərbə vasitəsidir, çünki bu raket sülh zamanı, düşmənin müharibəyə ən az hazır olduğu vaxtda gözlənilməz marşrutlar boyunca nisbətən gizli zərbə endirməyə imkan verir. “Burevestnik” raketləri barədə mediada etibarlı məlumatlar mövcud deyil.

Prinsipcə, sərhədsiz uçuş məsafəsinə malik “Burevestnik” raketlərini aviasiya daşıyıcılarına yerləşdirmək mənasızdır - məsafə artmayacaq, lakin daşıyıcı üçün qəza riski yaranacaq.

ABŞ-ın orta və yaxın mənzilli raketlərin yerləşdirilməsini məhdudlaşdırması barədə müqavilədən çəkilməsini nəzərə alaraq “Burevestnik” raketlərinin yerüstü daşıyıcılarda yerləşdirilməsi ehtimalı artır.

Strateji nüvə qüvvələrinin yerüstü komponenti

Strateji nüvə qüvvələrinin yerüstü komponenti, qitələrarası ballistik raketlər (QABR) aviasiya komponentindən sonra yaranıb. SSRİ üçün ilk dəfə olaraq onun meydana çıxması, hipotetik yox, ABŞ-a qarşı nüvə zərbəsinin real mümkünlüyünün təmin edilməsi demək idi. İlk ballistik raketlər buraxılış üçün uzun hazırlıq tələb edirdi, açıq ərazilərdə yerləşirdi və əslində aerodromdakı bombardmançılardan az həssas deyildi.

Sonradan yerüstü strateji nüvə qüvvələri bir neçə istiqamətdə inkişaf etdi. Əsas istiqamət ən qısa müddətdə işə düşə biləcək yüksək mühafizə olunan QABR-ların şaxtalara yerləşdirilməsi oldu. Strateji nüvə qüvvələrinin yerüstü komponentinin inkişafındakı digər bir istiqamət avtomobil şassisində və dəmir yolu plaformasında yeni mobil raket sistemlərinin yaradılmasından ibarət oldu.


Şaxta tipli QABR, dəmir yolu bazalı döyüş raket kompleksi və mobil raket kompleksi

Yerüstü nüvə silahı daşıyıcılarının hər bir növünün üstünlükləri və mənfi cəhətləri mövcuddur. QABR-lar yüksək səviyyədə qorunan şaxtalara yerləşdirilərək kəşfiyyat diversiya qruplarının hərəkətlərindən mühafizə edilir, yüksək dəqiqlikli konvensioanal (adi) silahlara qarşı toxunulmaz qalır və hər nüvə yükünə malik silahlar onları sıradan çıxara bilmir. Onların əsas çatışmazlığı yerləşdikləri ərazinin koordinatlarının dəqiq məlum olmasından və müasir yüksək dəqiqlikli nüvə başlıqlarının onları məhv edə bilməsindən ibarətdir.

Mobil komplekslərin əsas üstünlüyü onların gizliliyi və yerləşmə koordinatlarının qeyri-müəyyənliyindədir. Yerləşmə rayonunda olduqda isə dəmir yolu bazalı və mobil raket kompleksləri, hava limanlarında yerləşən daşıyıcı təyyarələr qədər müdafiəsizdir. Lakin patrul marşrutuna daxil olduqdan sonra onları aşkar etmək və məhv etmək daha da çətinləşir. Sağ qalma amili mobil kompleksdə patrul marşrutlarının gözlənilməz olması ilə, dəmir yolu bazalı döyüş raket kompleksində isə çox sayda oxşar qatarların arasında maskalanması ilə təmin edilir.

Strateji nüvə qüvvələrinin yerüstü komponentlərinin hər bir növünün öz üstünlükləri və mənfi cəhətləri olduğundan, yuxarıda göstərilən prinsipi rəhbər tutaraq (“bütün yumurtalarını bir səbətə qoymamaq”) həm stasionar (şaxta tipli), həm də mobil komplekslər silahlanmaya qəbul olunub. Nüvə çəkindirməsinin ən yeni perspektivli elementi, ağır RS-36M2 “Voyevoda” (Satana) QABR-ları əvəz etməli olan RS-28 “Sarmat” raketləri olacaq.

Ümidverici ağır “Sarmat” raketi, təxminən on döyüş başlığının və əhəmiyyətli sayda raketdən müdafiə sistemini aşmaq üçün nəzərdə tutulan qurğunun buraxılışını təmin etməlidir. Ayrıca raketdən müdafiə sistemini aşmaq üçün, perspektivli QABR cənub qütbü də daxil olmaqla, suborbital uçuş trayektoriyası ilə də zərbə endirə bilir.


RS-28 “Sarmat”

Raketdən müdafiənin öhdəsindən gəlməyin başqa bir vasitəsi, mürəkkəb trayektoriya boyunca uçuş həyata keçirən “Avanqard” hipersəs idarəolunan döyüş bloku olmalıdır. İlkin mərhələdə “Avanqard başlıqlarının köhnə UR-100N UTTH üzərində yerləşdirilməsi planlaşdırıldı, lakin gələcəkdə onları “Sarmat” əvəzləyəcək. Bir “Sarmat” QABR-da 3 ədəd “Avanqard” blokunun yerləşdirilməsi planlaşdırılır.


© Materiallardan istifadə edərkən hiperlinklə istinad olunmalıdır


Teqlər: Nüvə-üçlüyü   QABR  


Nüvə üçlüyünün qürubu: Strateji nüvə qüvvələrinin yerüstü və hava komponentləri

2020/02/24549-1582284673.jpg
Oxunub: 1215     15:31     21 Fevral 2020    
Yarandığı gündən sonra termonüvə silahlarına çevrilən (bundan sonra “nüvə silahları” termini istifadə olunacaq) nüvə silahları (NS) dünyanın aparıcı ölkələrinin Silahlı Qüvvələrinin mühüm elementidir. Hazırda nüvə silahına alternativ mövcud deyil, bəşəriyyət hələ ki, ondan daha dağıdıcı bir silah icad etməyib.

Nüvə silahları dünyanın dayaq nöqtəsidir

Nüvə silahları əgər yalnız bir ölkədə kifayət qədər miqdarda olsaydı, onun başqa ölkələrə nisbətən ümumi hərbi üstünlüyünü tam təmin edərdi. Belə bir vəziyyət, XX əsrin ortalarında, nüvə silahının yeganə sahibi kimi, onu tərəddüd etmədən II Dünya müharibəsinin sonunda Yaponiya şəhərlərinə qarşı istifadə edən Amerika Birləşmiş Ştatlarına manasibətdə yarana bilərdi.

Ən qısa müddətdə öz nüvə silahını yaratmağı mümkün edən SSRİ-nin intellektual və sənaye gücü ABŞ-ın Üçüncü Dünya müharibəsini başlatmasına imkan vermədi.


Xirosima ABŞ-ın nüvə bombası ilə vurulduqdan sonra

Hazırda Üçüncü Dünya müharibəsinin başlanmasına mane olan əsas amil yalnız nüvə silahıdır. Pasifistlərin nüvə silahına nə qədər nifrət etməsindən asılı olmayaraq, bu həqiqəti inkar etmək mümkün deyil: əgər nüvə çəkindirmə amili olmasaydı, çox güman ki, Üçüncü Dünya müharibəsi çoxdan baş vermişdi və neçə qlobal müharibənin hələ də davam edəcəyi mümkün idi. ABŞ “dünya jandarmı” olduğunu iddia edərək Şimali Koreyaya nüvə silahı ilə hücum etməyə risk etmir, ora burunlarını belə soxmurlar, eyni zamanda nüvə silahına sahib olmayan digər ölkələr amansız bombardmanlara məruz qalıb məğlub edilirlər. ABŞ Şimali Koreya ilə İraq, Yuqoslaviya, Liviya, Suriya və bir çox digər ölkələrlə olduğu kimi eyni şeyi etməkdən çəkinir.


Nüvə silahına çəkindirmə funksiyasını yerinə yetirməsinə imkan verən əsas şərt, nüvə müharibəsi vəziyyətində Rusiya (SSRİ) və ABŞ kimi aparıcı dünya gücləri arasında rəqiblərin qarşılıqlı şəkildə məhv edilməsini təmin edən nüvə paritetidir.

Zəmanətli qarşılıqlı məhvetmə, əlbəttə ki, düşmən dövlətin tamamilə məhv edilməsi, bütün əhalinin ölümü və əlbəttə ki, bəzi insanların xəyal etdiyi kimi, Yer kürəsindəki bütün canlıların ölümü demək deyil, bu, təcavüzkarın müharibənin əvvəlindən əldə etdiyi faydanı xeyli üstələyəcək zərər verməsindən ibarətdir.

Nüvə arsenalına qoyulan ən vacib tələb, düşmənin nüvə silahını qəflətən məhv etmək və müharibəni qazanmaq ümidilə ilk nüvə zərbəsi endirdiyi təqdirdə, cavab və ya qarşılıqlı cavab zərbəsinin endirilməsinin mümkünlüyünü təmin etməkdən ibarətdir. Bu problem bir neçə yolla həll edilə bilər:


Birinci üsul, effektiv raket hücumundan xəbərdarlıq sisteminin (RHXS), cavab zərbəsi endirmək qərarının və ya əmrinin nüvə silahı daşıyıcılarına çatdırılmasına imkan verən etibarlı idarəetmə sisteminin yaradılmasından ibarətdir.

İkinci üsul isə özündə maskalanma və ya düşmənin zərbəsinə tab gətirə bilmək üçün nüvə silahı daşıyıcılarının davamlılığının artırılmasını ehtiva edir.

Nüvə üçlüyünün müxtəlif elementlərinin aktuallığını tam anlamaq məqsədilə, onların düşmən tərəfindən endirilən tərksilah zərbəsinə müqavimət göstərməsi üçün mövcud və perspektivli komponentlərini nəzərdən keçirək.

Strateji nüvə üçlüyü

“Bütün yumurtalarını bir səbətə qoymamaq” prinsipi ən çox nüvə silahlarının tətbiq olunmasına aiddir. Dünyanın aparıcı güclərində - Rusiyada (SSRİ) və ABŞ-da strateji nüvə qüvvələrinin (SNQ) tərkibinə üç əsas komponent daxildir:

şaxta tipli və ya mobil raket sistemləri daxil olmaqla yerüstü komponent;
nüvə bombası və qanadlı raketləri olan strateji bombardmançıların daxil olduğu hava (aviasiya) komponenti;
atom sualtı raket daşıyıcılarına yerləşdirilən nüvə raketlərindən ibarət dəniz komponenti.

İki ölkədən başqa Çin də tamhüquqlu bir nüvə üçlüyünə sahibdir, nüvə klubunun qalan üzvləri nüvə üçlüyünün iki və ya hətta bir komponenti ilə kifayətlənir.


Rusiyanın strateji nüvə üçlüyü

Nüvə üçlüyünün hər bir komponentinin üstünlükləri və mənfi cəhətləri mövcuddur. Hər bir ölkə nüvə inkişaf prioritetlərini özü müəyyənləşdirir. SSRİ-də strateji nüvə qüvvələrinin əsas komponenti - Strateji Təyinatlı Raket Qüvvələri (STRQ) ənənəvi olaraq ən güclü komponenti idi, ABŞ isə strateji nüvə qüvvələrinin dəniz komponentinə üstünlük verir.

İngiltərədə strateji nüvə qüvvələrinin yalnız dəniz komponenti qalıb. Fransada isə strateji nüvə qüvvələrinin dəniz komponenti ilə bərabər aviasiya komponenti də məhdud sayda mövcuddur.
Strateji nüvə qüvvələrinin hər bir komponentinin üstünlükləri və mənfi cəhətləri var. Dərhal qeyd edilməlidir ki, burada düşmənin qəfil tərksilah zərbəsi şəraitində strateji nüvə qüvvələri komponentlərinin davamlılığı və sabitliyi nəzərə alınacaq.

Strateji nüvə qüvvələrinin hava komponenti

Tarixən strateji nüvə qüvvələrinin hava (aviasiya) komponenti ilk olaraq meydana çıxıb. Xirosima və Naqasakiyə atom bombaları məhz bombardmançılardan atılıb. ABŞ “Çariotir” (1948), “Flitvud” (1948), SAK-EVP 1-4a (1948), “Dropşot” (1949) və s. planlarına əsasən SSRİ-yə qarşı nüvə bombası daşıyan vasitələrlə kütləvi nüvə zərbəsi endirməyi planlaşdırırdı.

Davamlılıq nöqteyi-nəzərindən strateji nüvə qüvvələrinin hava komponenti, düşmənin qəfil tərksilah zərbəsinə qarşı ən həssas elementdir. Aerodromlardakı bombardmançılar (raket daşıyıcıları) həm nüvə, həm də adi silahlara qarşı olduqca həssasdır. Onların uçuşa hazırlaşma vaxtı olduqca uzundur, daima uçuşa hazır vəziyyətdə saxlanılması isə çətindir.

Düşmənin tərksilah zərbəsi zamanı strateji nüvə qüvvələrinin hava komponentinin davamlılığını təmin etməyin yeganə yolu, Soyuq Müharibə zamanı zaman-zaman həyata keçirilən, nüvə silahı daşıyan hava vasitələrinin havada döyüş növbətçiliyinə cəlb edilməsidir. Lakin bu iqtisadi baxımdan çox baha başa gəlir: yanacaq sərf edilir, təyyarənin resursları azalır, uçuş və enmə zolaqlarının dəyişdirilməsi nüvə yüklərinin uğursuzluğuna səbəb ola bilir.

Bundan əlavə, qəza hadisəsi, ərazinin sonrakı radiasiya ilə çirklənməsi ilə nüvə yüklərinin öz ərazlərində yerə düşməsi riski daim mövcuddur. Buna görə də havada bombardmançıların növbətçiliyi vacib qayda deyil, yalnız istisna sayıla bilər.


ABŞ-ın B-52 bombardmançı təyyarəsi və Sovetin “Tu-95” bombardmançısı - ABŞ və SSRİ-nin Soyuq Müharibə illərində strateji nüvə qüvvələrinin hava komponentinin əsasını təşkil edir

Səsdən sürətli (Tu-22M3, Tu-160, B-1) və ya stels (B-2) bombardmançılarının görünməsi mövcud vəziyyəti dəyişmədi, hətta onu daha da dərinləşdirdi, çünki onların yerləşdirilməsi şərtlərinə qoyulan tələblər, uçuşa hazırlıq mərhələsinin mürəkkəbliyi və uçuş saatlarının dəyəri daha da yüksək oldu.

Strateji nüvə qüvvələrinin hava komponentinin hava hücumundan müdafiə sistemləri, düşmən qırıcılarının zərbə mərhələsindəki müdaxilələrinə qarşı da çox həssasdır. “Uzun bir qol”un - uzaqmənzilli qanadlı raketlərin (QR) meydana çıxması vəziyyəti kökündən dəyişmədi. Daşıyıcıların davamlılığı artdı, lakin QR-in aşağı səsə qədər sürəti, ballistik raketlərlə müqayisədə, onları daha asan hədəf halına gətirdi.

Aeroballistik raketlərin silahlanmaya qəbulu vəziyyəti dəyişdirə bilər, lakin onların parametrləri təyyarə daşıyıcılarının məhdud kütlə və ölçü imkanlarına görə, quru və dəniz ballistik raketlərinin parametrlərindən daha zəif ola bilər. Lakin tərksilah zərbəsi zamanı bunların əhəmiyyəti böyük deyil.

Nüvə çəkindirməsi üçün hazırlanan perspektivli silah sistemlərindən biri də nüvə güc qurğusuna malik “Burevestnik” qanadlı raketi hesab edilir. Bir tərəfdən elan edilən məhdudiyyətsiz uçuş məsafəsi, daşıyıcının məhv edilməsini faktiki olaraq aradan qaldırmağa (buraxılış öz ərazisində və ya sərhəddə həyata keçirilə bilər) imkan verir. Hava hücumundan müdafiə/raketdən müdafiə zonalarını yandan keçmə imkanı isə raketin özünün məhv edilmə ehtimalını azaldır. Digər tərəfdən isə “Burevestnik” səsəqədər və səsdən yüksək sürətindən asılı olmayaraq, düşmənin istənilən hava hücumundan müdafiə sistemlərinə qarşı çox həssas olacaq.

Əmin ola bilərsiniz ki, düşmənin özü ilk təşəbbüs göstərdiyi münaqişə vəziyyətində hava hədəflərini axtara bilən bütün qüvvələrini - uzaq radiolokasiya aşkarlama təyyarələrini, aerostatlarını, dirijabllarını, PUA-larını göyə qaldıracaq. Təbii ki, belə bir döyüş hazırlığı səviyyəsi bir-iki gün deyil, uzun müddət saxlanılacaq, çünki nüvə müharibəsinin riskləri kifayət qədər böyükdür. Buna görə də, yüksək ehtimalla düşmənin “Burevestnik” raketlərinin çox hissəsini aşkar edə biləcək, bundan sonra isə onların məhv edilməsi çətin olmayacaq.


“Burevestnik” QR

Deməli “Burevestnik” raketi daha çox ilk zərbə vasitəsidir, çünki bu raket sülh zamanı, düşmənin müharibəyə ən az hazır olduğu vaxtda gözlənilməz marşrutlar boyunca nisbətən gizli zərbə endirməyə imkan verir. “Burevestnik” raketləri barədə mediada etibarlı məlumatlar mövcud deyil.

Prinsipcə, sərhədsiz uçuş məsafəsinə malik “Burevestnik” raketlərini aviasiya daşıyıcılarına yerləşdirmək mənasızdır - məsafə artmayacaq, lakin daşıyıcı üçün qəza riski yaranacaq.

ABŞ-ın orta və yaxın mənzilli raketlərin yerləşdirilməsini məhdudlaşdırması barədə müqavilədən çəkilməsini nəzərə alaraq “Burevestnik” raketlərinin yerüstü daşıyıcılarda yerləşdirilməsi ehtimalı artır.

Strateji nüvə qüvvələrinin yerüstü komponenti

Strateji nüvə qüvvələrinin yerüstü komponenti, qitələrarası ballistik raketlər (QABR) aviasiya komponentindən sonra yaranıb. SSRİ üçün ilk dəfə olaraq onun meydana çıxması, hipotetik yox, ABŞ-a qarşı nüvə zərbəsinin real mümkünlüyünün təmin edilməsi demək idi. İlk ballistik raketlər buraxılış üçün uzun hazırlıq tələb edirdi, açıq ərazilərdə yerləşirdi və əslində aerodromdakı bombardmançılardan az həssas deyildi.

Sonradan yerüstü strateji nüvə qüvvələri bir neçə istiqamətdə inkişaf etdi. Əsas istiqamət ən qısa müddətdə işə düşə biləcək yüksək mühafizə olunan QABR-ların şaxtalara yerləşdirilməsi oldu. Strateji nüvə qüvvələrinin yerüstü komponentinin inkişafındakı digər bir istiqamət avtomobil şassisində və dəmir yolu plaformasında yeni mobil raket sistemlərinin yaradılmasından ibarət oldu.


Şaxta tipli QABR, dəmir yolu bazalı döyüş raket kompleksi və mobil raket kompleksi

Yerüstü nüvə silahı daşıyıcılarının hər bir növünün üstünlükləri və mənfi cəhətləri mövcuddur. QABR-lar yüksək səviyyədə qorunan şaxtalara yerləşdirilərək kəşfiyyat diversiya qruplarının hərəkətlərindən mühafizə edilir, yüksək dəqiqlikli konvensioanal (adi) silahlara qarşı toxunulmaz qalır və hər nüvə yükünə malik silahlar onları sıradan çıxara bilmir. Onların əsas çatışmazlığı yerləşdikləri ərazinin koordinatlarının dəqiq məlum olmasından və müasir yüksək dəqiqlikli nüvə başlıqlarının onları məhv edə bilməsindən ibarətdir.

Mobil komplekslərin əsas üstünlüyü onların gizliliyi və yerləşmə koordinatlarının qeyri-müəyyənliyindədir. Yerləşmə rayonunda olduqda isə dəmir yolu bazalı və mobil raket kompleksləri, hava limanlarında yerləşən daşıyıcı təyyarələr qədər müdafiəsizdir. Lakin patrul marşrutuna daxil olduqdan sonra onları aşkar etmək və məhv etmək daha da çətinləşir. Sağ qalma amili mobil kompleksdə patrul marşrutlarının gözlənilməz olması ilə, dəmir yolu bazalı döyüş raket kompleksində isə çox sayda oxşar qatarların arasında maskalanması ilə təmin edilir.

Strateji nüvə qüvvələrinin yerüstü komponentlərinin hər bir növünün öz üstünlükləri və mənfi cəhətləri olduğundan, yuxarıda göstərilən prinsipi rəhbər tutaraq (“bütün yumurtalarını bir səbətə qoymamaq”) həm stasionar (şaxta tipli), həm də mobil komplekslər silahlanmaya qəbul olunub. Nüvə çəkindirməsinin ən yeni perspektivli elementi, ağır RS-36M2 “Voyevoda” (Satana) QABR-ları əvəz etməli olan RS-28 “Sarmat” raketləri olacaq.

Ümidverici ağır “Sarmat” raketi, təxminən on döyüş başlığının və əhəmiyyətli sayda raketdən müdafiə sistemini aşmaq üçün nəzərdə tutulan qurğunun buraxılışını təmin etməlidir. Ayrıca raketdən müdafiə sistemini aşmaq üçün, perspektivli QABR cənub qütbü də daxil olmaqla, suborbital uçuş trayektoriyası ilə də zərbə endirə bilir.


RS-28 “Sarmat”

Raketdən müdafiənin öhdəsindən gəlməyin başqa bir vasitəsi, mürəkkəb trayektoriya boyunca uçuş həyata keçirən “Avanqard” hipersəs idarəolunan döyüş bloku olmalıdır. İlkin mərhələdə “Avanqard başlıqlarının köhnə UR-100N UTTH üzərində yerləşdirilməsi planlaşdırıldı, lakin gələcəkdə onları “Sarmat” əvəzləyəcək. Bir “Sarmat” QABR-da 3 ədəd “Avanqard” blokunun yerləşdirilməsi planlaşdırılır.


© Materiallardan istifadə edərkən hiperlinklə istinad olunmalıdır


Teqlər: Nüvə-üçlüyü   QABR