Rusiya Ermənistana döyüş tətbiqində ciddi problemlərə malik olan "Tor-M2" ZRS-lərini satıb - HƏRBİ EKSPERT

2020/02/15770-1581334795.jpg
Oxunub: 3779     16:22     10 Fevral 2020    
Suriyanın Xan Şeyxun şəhərində kimyəvi zəhərlərin hücumuna cavab olaraq 14 aprel 2017-ci il tarixində Homs əyalətindəki Suriyanın Əş-Şairat aviabazasına raket zərbəsi endirildi. Zərbə əmri ABŞ Prezidenti Donald Tramp tərəfindən verildi. Təyyarələrə və hava bazasının infrastrukturuna hücum etmək üçün istifadə olunan 60 “Tomahawk” qanadlı raketi həm yüksək partlayıcı parçalanma, həm də çoxlu döyüş sursatları ilə təchiz edildi.

Zərbə nəticəsində Suriya Hərbi Hava Qüvvələrinin 6-dan 20-yə qədər təyyarəsi və bir neçə digər hədəf məhv edildi. Uçuş-enmə zolağı və hava bazasının bir çox digər obyekti, eləcə də təyyarələrin bir hissəsi zərər görmədi. Müxtəlif mənbələrə görə, bir neçə hərbçi və mülki şəxs zərbənin qurbanı oldular, təxminən onlarla insan yaralandı. Suriyadakı bir sıra hədəflərə raket zərbələri aprelin 14-nə keçən gecə başladı. Onlara ABŞ və Fransa hərbi gəmiləri, həmçinin İngiltərə və Fransa təyyarələri qatıldı. Bu əmrlərin verilməsi barədə qərar, 7 aprel şənbə günü Duma şəhərində meydana gələn kimyəvi hücum səbəbi ilə qəbul edildi.


Zərbə endirən ölkələrə görə, bu fəaliyyət Suriyanın kimyəvi silah inkişaf proqramı ilə əlaqələndirilə biləcək hədəflərə qarşı icra edildi. Xüsusilə, Fransa Suriyada 2013-cü ildən bəri bu cür silahlar yaratmaq üçün gizli bir proqramın mövcud olduğunu iddia edir.

Bununla yanaşı, Rusiya Dumada kimyəvi bir hücumun Qərb tərəfindən qurulduğunu və hücumların uzun müddət istifadə edilməyən elmi komplekslərə edildiyini iddia edir. Rus hərbçilərinin həyatı üçün bu zərbələr təhlükələr yaratmadı.

Suriya hakimiyyəti isə bildirir ki, Rusiya Qərb koalisiyasının hansı obyektlərə zərbə vuracağı barədə əvvəlcədən xəbərdarlıq edib. Bunun sayəsində insanları əvvəlcədən evakuasiya edə biliblər. Rusiyaya görə, ya Suriya hərbçiləri arasında, ya da mülki vətəndaşlar arasında zərərçəkən olmayıb. Suriya tərəfi isə üç nəfərin xəsarət aldığını açıqladı.


Suriya və Rusiya da iddia edir ki, Suriyanın hava hücumundan müdafiə qüvvələri ölkənin atılan qanadlı raketlərinin üçdə birini yerə endirə bilib. Rusiya Baş Qərargahı konkret nömrələrə istinad edir: ona görə, amerikalıların atdığı 103 qanadlı raketindən 71-i vurulub. Eyni zamanda, Qərb Suriyada atılan raketlərin sayı ilə bağlı hələ dəqiq bir məlumat vermədi - ABŞ yalnız keçən illə müqayisədə bunun təxminən iki dəfə böyük olduğunu bildirdi, bu da Rusiya Baş Qərargahının hesabatına uyğun gəlir.

Real döyüşdə ən son “Tor-M2” Zenit Raket Sistemi taktiki və texniki xüsusiyyətlərini tam təsdiqlədi. Zenit Raket Sistemi , əvvəlki həmkarlarından üstün olan yeni 9M338 zenit idarəolunan raketi əldə etdi. “Tor-M2” yalnız test və təlim atəşi zamanı deyil, həm də real döyüş şəraitində xüsusi tapşırıqlar yerinə yetirərkən öz xüsusiyyətlərini tam təsdiqlədi. “Ümid edirəm ki, nə demək istədiyimi başa düşərsən”, - deyə İjevsk Elektromexanika Zavodunun baş direktoru Fanil Ziyatdinov “RİA Novosti”yə açıqlamasında bildirib. Zenit Raket Sistemi nin döyüş sınaqlarının yeri və vaxtı barədə məlumat verilməyib.

Xüsusilə hədəf aşkarlama stansiyası və kompleksin hesablama vasitələri ciddi şəkildə modernləşdirildi, bortda olan kompüterlərin sürəti artdı və proqram alqoritmləri təkmilləşdirildi. Anten başlatma cihazında da dəyişiklik edildi. İndi səkkiz əvəzinə 16 zenit idarə olunan raket var.


““Tor” zenit kompleksinin taktiki və texniki xüsusiyyətləri bu tip ZRS-lərin hamısından üstündür”, - deyə Fanil Ziyatdinov vurğuladı.

Yeri gəlmişkən Cənub Hərbi Dairəsinin bölmələri ölkədə ilk olaraq “Tor-M2” sistemlərini əldə edib. ZRS dəstəyi və eyni zamanda dörd hədəfi atəşə tutur. 9M338 idarə olunan raketlər kiçik, intensiv manevr edən hədəflərin - anti-radar və qanadlı raketləri, dronlar, hava bombaları, təyyarə və helikopterlərin planlaşdırılması üçün xüsusi olaraq hazırlanıb. Bu, rus kompleksinə ən yaxın xarici həmkarlarından əhəmiyyətli dərəcədə üstünlük verir. “Tor-M2” əvvəlki versiyalardan yolda atəş açmaq qabiliyyətində fərqlənir.

Rusiya Silahlı Qüvvələrinin silahlanmasına daxil olmuş “Tor-M2KM” ZRS-lərin Ermənistan silahlı qüvvələrinə verilmiş “Tor-M2KM” ZRS-lərindən əsas texniki üstünlükləri


Ermənistan Silahlı Qüvvələrinin aldığı “Tor-M2KM” ZRS-lərinin taktiki-texniki xüsusiyyətləri:



“Tor” Hava Hücumundan Müdafiə sisteminə nə daxildir:

• rəhbərlik stansiyası (SN);
• döyüş vasitəsi 9A330;
• SOC - hədəf aşkarlama stansiyası;
• 9M330 zenit raketləri.


Hava hədəflərinin aşkarlanması üçün ZRS “Tor”, santimetr aralığında fəaliyyət göstərən dairəvi baxışın əlaqəli-nəbzli SOC-dan istifadə edir. Başlanğıc cihazının damında yerləşən fırlanan anten eyni vaxtda 4 dərəcə yüksəklikdə və azimutda 1,5 dərəcə genişlikdə bir sektora baxmağa imkan verir. Görmə sahəsindəki böyüməyə, şüanın 8 mövqedən hündürlükdə istifadəsi nəticəsində nail olunub, bunun nəticəsində eni 32 dərəcə olan bir sektorun üst-üstə düşməsi mümkün olub. Sektorun nəzərdən keçirilməsinin prioriteti “on-board” kompüter proqramı ilə müəyyən edilir.


Kompleksin qülləsinin önündə ardıcıl-nəbzli radar rəhbərliyinin mərhələli bir sıra var. Bu sistemin hədəflərinə aşkar edilmiş hədəfi izləmək, həmçinin istiqamətləndirilən raketləri idarə etmək daxildir. Hədəf aşkarlanması və izləmə antenası tərəfindən təmin edilir. 7 dərəcə yüksəklikdə və azimutda 3 dərəcə enində bir sektorda çalışır. Bu vəziyyətdə hədəfin izlənməsi 3 koordinatda və hədəfə sonrakı rəhbərlik ilə 1-2 raketin atılması həyata keçirilir.

Hədəf aşkarlama stansiyası və onunla əlaqəli avtomatlaşdırma F -15 tipli təyyarələri 25-27 km və 30-6000 metr yüksəkliklərdə təyin etməyə imkan verir (aşkarlanma ehtimalı ən azı 0,8). Rəhbər olan bomba və raketlər üçün aşkarlama aralığı 10-15 kilometrdən çox deyil. Yerdə (məsafədə 6-7 km-ə qədər) və havada (12 km-ə qədər) helikopterləri aşkarlamaq mümkündür.

Döyüş işləri zamanı kompleksin reaksiya müddəti 8.7 saniyədir, qısa bir vəziyyətdən raket atarkən və qoşunların müşayiəti ilə bu rəqəm 2 saniyəyə artır. Döyüş vasitəsini səyahət rejimindən döyüş rejiminə və arxaya köçürmək təxminən 3 dəqiqə çəkir. Atıcıya raketlərin yüklənməsi təxminən 18 dəqiqə çəkir. Sursat yüklənməsi 9T231 nəqliyyat-yükləmə maşını istifadə edərək həyata keçirilir. Saniyədə 25 metr sürətlə hərəkət edən 9M330 raketi bir toz yükü istifadə edərək başlatma qurğusundan atılır. Bundan əlavə, şaquli şəkildə açılan raket hədəfə doğru bir növbə həyata keçirir, əsas mühərriki işə salır və sonra verilmiş istiqamətdə gedir. Raketi əvvəlcədən müəyyən edilmiş bir bucağa meylləndirmək üçün (bütün məlumatlar işə salınmadan əvvəl nəzarət sisteminə daxil edilir), bir qaz generatorundan istifadə olunur. Qaz mühərriki aerodinamik rullar ilə eyni sürücülərdən istifadə edir. Şaquli vəziyyətdən 50 dərəcə kənara atıldıqda və ya atıldıqdan 1 saniyə sonra raket yürüş mühərrikinə başlayır. Başlatma qurğusundan bir yarım kilometr məsafədə 9M330, saniyədə 800 metrə qədər sürətə sahibdir.


Döyüş başlığının hədəf alınması və məhv edilməsi aktiv bir qoruyucudan istifadə edərək baş verir. Aşağı hündürlükdə səmərəli işləmə ehtiyacına görə, bir radio qoruyucu yer səthindəki hədəfi təyin edə bilir. Hədəfin məhv edilməsi döyüş başlığının çoxsaylı fraqmentləri tərəfindən həyata keçirilir. Bir təyyarəni raketlə vurma ehtimalı 0.3-0.77, helikopterlər üçün vurma ehtimalı 0.5-0.88, uzaqdan pilotlu təyyarələr üçün isə bu göstərici 0.85-0.955-dir.

Rusiya Silahlı Qüvvələrinin silahlanmasına daxil olmuş “Tor-M2KM” ZRS-lərinin əsas taktiki-texniki xüsusiyyətləri və üstünlükləri

Məhv etmə zonasının hüdudları:

- yaxın məsafə 1000 metr; - uzaq məsafəsi 16 km; - ən aşağı hündürlük 10 metr; - ən yuxarı hündürlük 10 km; - reaksiya müddəti 4,8 san; - Vurula biləcək hədəfin sürəti 1000 m/s; - Eyni vaxtda atəşə tutulan hədəflərin sayı 4; - Maksimum raket yüklənməsi - 30j; - Raketin sürəti 1000 m/s; - Hədəfin minimal Effektiv Əks olunma səthi 0,05 m.kv; - Raketlərin yönəltmə sistemi, maneədən qorunan radiokomandalar vasitəsi ilə; - Hədəf kanallarının sayı 4; - Döyüş dəstində raketlərin sayı 16, tipi 9M338K; - Gəzinti məsafəsi 500 km; - Döyüş heyyəti 3 nəfər.


“Tor-M2KM” ZRS-lərinin döyüş tətbiqinin araşdırılması zamanı ortaya çıxan əsas nöqsanlar

Ehtimallara görə Ermənistana verilmiş “Tor-M2KM” markalı ZRS-lər praktiki olaraq Suriyada yoxlanılıb. Bu ZRS-lərdən nə İsrail, nə də digər ölkələrin pilotlu hədəflərinə atəş açmayıblar. Lakin ZRS-lərin praktiki atışları Suriyanın 14 aprel 2017-ci il tarixində Homs əyalətindəki Suriyanın Əş-Şairat aviabazasına raket zərbəsi endirilən zaman həyata keçrilib.

Rusiya Baş Qərargahı konkret olaraq bildirir ki, amerikalıların atdığı 103 qanadlı raketindən 71-i vurulub. Eyni zamanda, Qərb Suriyada atılan raketlərin sayı ilə bağlı hələ dəqiq bir məlumat verməyib.

Qeyd etdiyimiz kimi, ABŞ bunun yalnız keçən ildəkindən təxminən iki dəfə böyük olduğunu bildirdi, bu da Rusiya Baş Qərargahının hesabatına uyğun gəlir.

Bu praktiki atışlar nəticəsində ortaya çıxdı k, ZRS-in əsas xassələrindən bəzilərinin göstəriciləri müasir tələblərə cavab vermir:


1. Vurula biləcək hədəflərin sürəti 700 m/s.
2. Qurğunun özündə raketlərin sayının (döyüş dəstinin) 8 ədəd olması (Yeni raketlərin yükləmə zamanı detonasiya nəticəsində partlama ehtimalı).
3. 9M330 raketin sürətinin az olması.
4. Raketin yüklənməsinin az olması.
5. Raketin yönəltmə sistemində olan nöqsanlar (atdım unutdum).
6. Raketin yönəltmə sisiteminə aktiv maneənin qoyulma ehtimalı.
7. Məhvetmə zonasının dərinliyi və ölü zonanın 2km dairə təşkil etməsi səbəbindən ZRS-in özünün məhv edilməsi ehtimalı.


Bütün bu kimi texniki çatışmazlıqlar “Tor-M2KM” ZRS-in döyüş tətbiqində ciddi problemlərinin olduğunu göstərdi. Lakin bu tip ZRS-lər kifayət qədər zavoddan buraxıldığı üçün təcili olaraq Ermənistan kimi dövlətlərə verildi. Rusiya Silahlı Qüvvələrinin arsenalına daxil olan yeni “Tor-M2KM” ZRS-lərinin taktiki-texniki xassələrini, Ermənistan kimi dövlətlərə verilənlərlə müqayisə etdikdə görürük ki, burada müqayisəolunmaz dərəcədə fərqlər var. Düşmən ölkənin aldığı “Tor-M2KM” ZRS-lər öz taktiki-texniki xüsusiyyətlərinə görə artıq müasir tələblərə cavab vermir.

Silahlı Qüvvələrimizin HHM və HHQ mütəxəsislərinin bu ZRS-in bütün nöqsanlarını ciddi şəkildə öyrənərək, praktiki olaraq məhvetmə zonasının dəf edilmə qaydalarını dərindən avtomatizmə qədər mənimsəyib həyata keçirmələri məqsədəuyğun olardı.

Hərbi ekspert Ramiz Şərifov
Ordu.az

© Materiallardan istifadə edərkən hiperlinklə istinad olunmalıdır


Teqlər: Suriya   Rusiya   Tor   ZRK   Ermənistan  


Rusiya Ermənistana döyüş tətbiqində ciddi problemlərə malik olan "Tor-M2" ZRS-lərini satıb - HƏRBİ EKSPERT

2020/02/15770-1581334795.jpg
Oxunub: 3780     16:22     10 Fevral 2020    
Suriyanın Xan Şeyxun şəhərində kimyəvi zəhərlərin hücumuna cavab olaraq 14 aprel 2017-ci il tarixində Homs əyalətindəki Suriyanın Əş-Şairat aviabazasına raket zərbəsi endirildi. Zərbə əmri ABŞ Prezidenti Donald Tramp tərəfindən verildi. Təyyarələrə və hava bazasının infrastrukturuna hücum etmək üçün istifadə olunan 60 “Tomahawk” qanadlı raketi həm yüksək partlayıcı parçalanma, həm də çoxlu döyüş sursatları ilə təchiz edildi.

Zərbə nəticəsində Suriya Hərbi Hava Qüvvələrinin 6-dan 20-yə qədər təyyarəsi və bir neçə digər hədəf məhv edildi. Uçuş-enmə zolağı və hava bazasının bir çox digər obyekti, eləcə də təyyarələrin bir hissəsi zərər görmədi. Müxtəlif mənbələrə görə, bir neçə hərbçi və mülki şəxs zərbənin qurbanı oldular, təxminən onlarla insan yaralandı. Suriyadakı bir sıra hədəflərə raket zərbələri aprelin 14-nə keçən gecə başladı. Onlara ABŞ və Fransa hərbi gəmiləri, həmçinin İngiltərə və Fransa təyyarələri qatıldı. Bu əmrlərin verilməsi barədə qərar, 7 aprel şənbə günü Duma şəhərində meydana gələn kimyəvi hücum səbəbi ilə qəbul edildi.


Zərbə endirən ölkələrə görə, bu fəaliyyət Suriyanın kimyəvi silah inkişaf proqramı ilə əlaqələndirilə biləcək hədəflərə qarşı icra edildi. Xüsusilə, Fransa Suriyada 2013-cü ildən bəri bu cür silahlar yaratmaq üçün gizli bir proqramın mövcud olduğunu iddia edir.

Bununla yanaşı, Rusiya Dumada kimyəvi bir hücumun Qərb tərəfindən qurulduğunu və hücumların uzun müddət istifadə edilməyən elmi komplekslərə edildiyini iddia edir. Rus hərbçilərinin həyatı üçün bu zərbələr təhlükələr yaratmadı.

Suriya hakimiyyəti isə bildirir ki, Rusiya Qərb koalisiyasının hansı obyektlərə zərbə vuracağı barədə əvvəlcədən xəbərdarlıq edib. Bunun sayəsində insanları əvvəlcədən evakuasiya edə biliblər. Rusiyaya görə, ya Suriya hərbçiləri arasında, ya da mülki vətəndaşlar arasında zərərçəkən olmayıb. Suriya tərəfi isə üç nəfərin xəsarət aldığını açıqladı.


Suriya və Rusiya da iddia edir ki, Suriyanın hava hücumundan müdafiə qüvvələri ölkənin atılan qanadlı raketlərinin üçdə birini yerə endirə bilib. Rusiya Baş Qərargahı konkret nömrələrə istinad edir: ona görə, amerikalıların atdığı 103 qanadlı raketindən 71-i vurulub. Eyni zamanda, Qərb Suriyada atılan raketlərin sayı ilə bağlı hələ dəqiq bir məlumat vermədi - ABŞ yalnız keçən illə müqayisədə bunun təxminən iki dəfə böyük olduğunu bildirdi, bu da Rusiya Baş Qərargahının hesabatına uyğun gəlir.

Real döyüşdə ən son “Tor-M2” Zenit Raket Sistemi taktiki və texniki xüsusiyyətlərini tam təsdiqlədi. Zenit Raket Sistemi , əvvəlki həmkarlarından üstün olan yeni 9M338 zenit idarəolunan raketi əldə etdi. “Tor-M2” yalnız test və təlim atəşi zamanı deyil, həm də real döyüş şəraitində xüsusi tapşırıqlar yerinə yetirərkən öz xüsusiyyətlərini tam təsdiqlədi. “Ümid edirəm ki, nə demək istədiyimi başa düşərsən”, - deyə İjevsk Elektromexanika Zavodunun baş direktoru Fanil Ziyatdinov “RİA Novosti”yə açıqlamasında bildirib. Zenit Raket Sistemi nin döyüş sınaqlarının yeri və vaxtı barədə məlumat verilməyib.

Xüsusilə hədəf aşkarlama stansiyası və kompleksin hesablama vasitələri ciddi şəkildə modernləşdirildi, bortda olan kompüterlərin sürəti artdı və proqram alqoritmləri təkmilləşdirildi. Anten başlatma cihazında da dəyişiklik edildi. İndi səkkiz əvəzinə 16 zenit idarə olunan raket var.


““Tor” zenit kompleksinin taktiki və texniki xüsusiyyətləri bu tip ZRS-lərin hamısından üstündür”, - deyə Fanil Ziyatdinov vurğuladı.

Yeri gəlmişkən Cənub Hərbi Dairəsinin bölmələri ölkədə ilk olaraq “Tor-M2” sistemlərini əldə edib. ZRS dəstəyi və eyni zamanda dörd hədəfi atəşə tutur. 9M338 idarə olunan raketlər kiçik, intensiv manevr edən hədəflərin - anti-radar və qanadlı raketləri, dronlar, hava bombaları, təyyarə və helikopterlərin planlaşdırılması üçün xüsusi olaraq hazırlanıb. Bu, rus kompleksinə ən yaxın xarici həmkarlarından əhəmiyyətli dərəcədə üstünlük verir. “Tor-M2” əvvəlki versiyalardan yolda atəş açmaq qabiliyyətində fərqlənir.

Rusiya Silahlı Qüvvələrinin silahlanmasına daxil olmuş “Tor-M2KM” ZRS-lərin Ermənistan silahlı qüvvələrinə verilmiş “Tor-M2KM” ZRS-lərindən əsas texniki üstünlükləri


Ermənistan Silahlı Qüvvələrinin aldığı “Tor-M2KM” ZRS-lərinin taktiki-texniki xüsusiyyətləri:



“Tor” Hava Hücumundan Müdafiə sisteminə nə daxildir:

• rəhbərlik stansiyası (SN);
• döyüş vasitəsi 9A330;
• SOC - hədəf aşkarlama stansiyası;
• 9M330 zenit raketləri.


Hava hədəflərinin aşkarlanması üçün ZRS “Tor”, santimetr aralığında fəaliyyət göstərən dairəvi baxışın əlaqəli-nəbzli SOC-dan istifadə edir. Başlanğıc cihazının damında yerləşən fırlanan anten eyni vaxtda 4 dərəcə yüksəklikdə və azimutda 1,5 dərəcə genişlikdə bir sektora baxmağa imkan verir. Görmə sahəsindəki böyüməyə, şüanın 8 mövqedən hündürlükdə istifadəsi nəticəsində nail olunub, bunun nəticəsində eni 32 dərəcə olan bir sektorun üst-üstə düşməsi mümkün olub. Sektorun nəzərdən keçirilməsinin prioriteti “on-board” kompüter proqramı ilə müəyyən edilir.


Kompleksin qülləsinin önündə ardıcıl-nəbzli radar rəhbərliyinin mərhələli bir sıra var. Bu sistemin hədəflərinə aşkar edilmiş hədəfi izləmək, həmçinin istiqamətləndirilən raketləri idarə etmək daxildir. Hədəf aşkarlanması və izləmə antenası tərəfindən təmin edilir. 7 dərəcə yüksəklikdə və azimutda 3 dərəcə enində bir sektorda çalışır. Bu vəziyyətdə hədəfin izlənməsi 3 koordinatda və hədəfə sonrakı rəhbərlik ilə 1-2 raketin atılması həyata keçirilir.

Hədəf aşkarlama stansiyası və onunla əlaqəli avtomatlaşdırma F -15 tipli təyyarələri 25-27 km və 30-6000 metr yüksəkliklərdə təyin etməyə imkan verir (aşkarlanma ehtimalı ən azı 0,8). Rəhbər olan bomba və raketlər üçün aşkarlama aralığı 10-15 kilometrdən çox deyil. Yerdə (məsafədə 6-7 km-ə qədər) və havada (12 km-ə qədər) helikopterləri aşkarlamaq mümkündür.

Döyüş işləri zamanı kompleksin reaksiya müddəti 8.7 saniyədir, qısa bir vəziyyətdən raket atarkən və qoşunların müşayiəti ilə bu rəqəm 2 saniyəyə artır. Döyüş vasitəsini səyahət rejimindən döyüş rejiminə və arxaya köçürmək təxminən 3 dəqiqə çəkir. Atıcıya raketlərin yüklənməsi təxminən 18 dəqiqə çəkir. Sursat yüklənməsi 9T231 nəqliyyat-yükləmə maşını istifadə edərək həyata keçirilir. Saniyədə 25 metr sürətlə hərəkət edən 9M330 raketi bir toz yükü istifadə edərək başlatma qurğusundan atılır. Bundan əlavə, şaquli şəkildə açılan raket hədəfə doğru bir növbə həyata keçirir, əsas mühərriki işə salır və sonra verilmiş istiqamətdə gedir. Raketi əvvəlcədən müəyyən edilmiş bir bucağa meylləndirmək üçün (bütün məlumatlar işə salınmadan əvvəl nəzarət sisteminə daxil edilir), bir qaz generatorundan istifadə olunur. Qaz mühərriki aerodinamik rullar ilə eyni sürücülərdən istifadə edir. Şaquli vəziyyətdən 50 dərəcə kənara atıldıqda və ya atıldıqdan 1 saniyə sonra raket yürüş mühərrikinə başlayır. Başlatma qurğusundan bir yarım kilometr məsafədə 9M330, saniyədə 800 metrə qədər sürətə sahibdir.


Döyüş başlığının hədəf alınması və məhv edilməsi aktiv bir qoruyucudan istifadə edərək baş verir. Aşağı hündürlükdə səmərəli işləmə ehtiyacına görə, bir radio qoruyucu yer səthindəki hədəfi təyin edə bilir. Hədəfin məhv edilməsi döyüş başlığının çoxsaylı fraqmentləri tərəfindən həyata keçirilir. Bir təyyarəni raketlə vurma ehtimalı 0.3-0.77, helikopterlər üçün vurma ehtimalı 0.5-0.88, uzaqdan pilotlu təyyarələr üçün isə bu göstərici 0.85-0.955-dir.

Rusiya Silahlı Qüvvələrinin silahlanmasına daxil olmuş “Tor-M2KM” ZRS-lərinin əsas taktiki-texniki xüsusiyyətləri və üstünlükləri

Məhv etmə zonasının hüdudları:

- yaxın məsafə 1000 metr; - uzaq məsafəsi 16 km; - ən aşağı hündürlük 10 metr; - ən yuxarı hündürlük 10 km; - reaksiya müddəti 4,8 san; - Vurula biləcək hədəfin sürəti 1000 m/s; - Eyni vaxtda atəşə tutulan hədəflərin sayı 4; - Maksimum raket yüklənməsi - 30j; - Raketin sürəti 1000 m/s; - Hədəfin minimal Effektiv Əks olunma səthi 0,05 m.kv; - Raketlərin yönəltmə sistemi, maneədən qorunan radiokomandalar vasitəsi ilə; - Hədəf kanallarının sayı 4; - Döyüş dəstində raketlərin sayı 16, tipi 9M338K; - Gəzinti məsafəsi 500 km; - Döyüş heyyəti 3 nəfər.


“Tor-M2KM” ZRS-lərinin döyüş tətbiqinin araşdırılması zamanı ortaya çıxan əsas nöqsanlar

Ehtimallara görə Ermənistana verilmiş “Tor-M2KM” markalı ZRS-lər praktiki olaraq Suriyada yoxlanılıb. Bu ZRS-lərdən nə İsrail, nə də digər ölkələrin pilotlu hədəflərinə atəş açmayıblar. Lakin ZRS-lərin praktiki atışları Suriyanın 14 aprel 2017-ci il tarixində Homs əyalətindəki Suriyanın Əş-Şairat aviabazasına raket zərbəsi endirilən zaman həyata keçrilib.

Rusiya Baş Qərargahı konkret olaraq bildirir ki, amerikalıların atdığı 103 qanadlı raketindən 71-i vurulub. Eyni zamanda, Qərb Suriyada atılan raketlərin sayı ilə bağlı hələ dəqiq bir məlumat verməyib.

Qeyd etdiyimiz kimi, ABŞ bunun yalnız keçən ildəkindən təxminən iki dəfə böyük olduğunu bildirdi, bu da Rusiya Baş Qərargahının hesabatına uyğun gəlir.

Bu praktiki atışlar nəticəsində ortaya çıxdı k, ZRS-in əsas xassələrindən bəzilərinin göstəriciləri müasir tələblərə cavab vermir:


1. Vurula biləcək hədəflərin sürəti 700 m/s.
2. Qurğunun özündə raketlərin sayının (döyüş dəstinin) 8 ədəd olması (Yeni raketlərin yükləmə zamanı detonasiya nəticəsində partlama ehtimalı).
3. 9M330 raketin sürətinin az olması.
4. Raketin yüklənməsinin az olması.
5. Raketin yönəltmə sistemində olan nöqsanlar (atdım unutdum).
6. Raketin yönəltmə sisiteminə aktiv maneənin qoyulma ehtimalı.
7. Məhvetmə zonasının dərinliyi və ölü zonanın 2km dairə təşkil etməsi səbəbindən ZRS-in özünün məhv edilməsi ehtimalı.


Bütün bu kimi texniki çatışmazlıqlar “Tor-M2KM” ZRS-in döyüş tətbiqində ciddi problemlərinin olduğunu göstərdi. Lakin bu tip ZRS-lər kifayət qədər zavoddan buraxıldığı üçün təcili olaraq Ermənistan kimi dövlətlərə verildi. Rusiya Silahlı Qüvvələrinin arsenalına daxil olan yeni “Tor-M2KM” ZRS-lərinin taktiki-texniki xassələrini, Ermənistan kimi dövlətlərə verilənlərlə müqayisə etdikdə görürük ki, burada müqayisəolunmaz dərəcədə fərqlər var. Düşmən ölkənin aldığı “Tor-M2KM” ZRS-lər öz taktiki-texniki xüsusiyyətlərinə görə artıq müasir tələblərə cavab vermir.

Silahlı Qüvvələrimizin HHM və HHQ mütəxəsislərinin bu ZRS-in bütün nöqsanlarını ciddi şəkildə öyrənərək, praktiki olaraq məhvetmə zonasının dəf edilmə qaydalarını dərindən avtomatizmə qədər mənimsəyib həyata keçirmələri məqsədəuyğun olardı.

Hərbi ekspert Ramiz Şərifov
Ordu.az

© Materiallardan istifadə edərkən hiperlinklə istinad olunmalıdır


Teqlər: Suriya   Rusiya   Tor   ZRK   Ermənistan