Arsenalımızda olan BMP-1-in modernləşdirilməsi: Seriya maşınları payızda görünəcək – ANALİZ

2018/05/12_6105840548.jpg
Oxunub: 5522     12:42     16 May 2018    
“Rusiya ordusunda olduğu kimi bizim Ordumuzun arsenalında da əhəmiyyətli sayda köhnə piyada döyüş vasitələrinin modelləri qalmaqdadır. Belə bir texnika, bu və ya digər səbəbdən müasir tələblərə cavab vermədiyinə görə modernləşdirilməli və ya dəyişdirilməlidir. Müəyyən bir qənaət əldə etmək istəyən Müdafiə Nazirliyi nəqliyyat vasitələri parkının inkişaf etdirilməsinin yolunu seçə bilər. Bu yol mövcud maşınların qorunaraq, eyni zamanda yeni tələblərə uyğun yenilənməsini təmin edə bilər. Düşünürəm ki, Müdafiə Nazirliyinin Zirehli Texnika Xidməti bu barədə müəyyən planlara sahibdir”.

Bu yazıda Ordu.az Azərbaycan Ordusunun da arsenalında olan BMP-1 piyadaların döyüş maşınlarının Rusiya Müdafiə Nazirliyi tərəfindən modernləşdirilməsinə toxunacaq.

İqtisadi səbəbləri ilə bağlı olaraq Rusiya Müdafiə Nazirliyi həm yeni zirehli döyüş vasitələrini sifariş edir, həm də mövcud avadanlıqları modernləşdirir. Bu cür aktual layihələrdən biri, texniki və fiziki cəhətdən köhnələn BMP-1 piyadaların döyüş maşınlarının yenilənməsini nəzərdə tutur. Ən son məlumatlara görə, Rusiya hərbi sənayesi artıq bu işlərə başlayıb və onların ilk nəticələri yaxın gələcəkdə görünəcək. BMP-1 yeni formada payızda silahlanmaya qəbul ediləcək.

Bir neçə həftə əvvəl, martın əvvəlində, "Uralvaqonzavod" Elmi-İstehsalat korporasiyası (EİK) təcili sifarişlərin həyata keçirilməsi məqsədilə davam edən layihələr və hazırlıqlar barədə məlumat verib. Rəsmi məlumatlara görə, 2018-ci ildə korporasiyanın müəssisələri dörd növ zirehli vasitələrin yığılmasına başlayıb. T-90m və T-80BVM tanklarının, BMPT tank dəstək maşınlarının və BMP-1 piyadaların döyüş maşınlarının seriya istehsalına başlanılıb. Bütün bu növ texnologiyaların ilk nümunələrinin növbəti bir neçə ay ərzində qoşunlara göndərilməsi planlaşdırılıb.

BMP-1 modernləşdirmə layihəsinin bəzi detalları əvvəlcədən məlum idi, indi isə yeni məlumatlar dərc edilib. Texnikanın xüsusiyyətlərinin yüksəldilmə yolları, habelə işlərin yerinə yetirilmə vaxtları müəyyənləşib. Bundan əlavə, yaxın gələcəkdə muzey eksponatına çevriləcək təcrübəli maşınlardan birini də bərpa etmək üçün işlərə başlanılıb.


BMP-1 orijinal konfiqurasiyada

Bir neçə gün əvvəl, "Uralvagonzavod"un mətbuat xidməti, müəssisənin "Obyekt 765" kimi tanınan BMP-1 piyadaların döyüş maşınlarının təcrübə nümunəsini bərpa etmək niyyətini açıqlayıb. Müxtəlif sınaqlardan keçmək üçün nəzərdə tutulan zirehli avtomobil 1974-cü ildə Çelyabinsk traktor zavodu tərəfindən hazırlanıb. Uzun illər avtomobil müxtəlif sınaqlarda layihənin inkişafını təmin edib. Test və təcrübə illərində "Obyekt 765" öz resursunu tam bitirib və artıq nəzərdə tutulan birbaşa təyinatı üzrə istifadə edilə bilmir.

2013-cü ildə təcrübə məqsədli "Obyekt 765" sahibini dəyişdi. İstismar üçün uyğun olmayan maşın "Uralvagonzavod" EİK-ə verildi. Resursların tükəndiyi və gələcəkdə istifadəsinin mümkünsüzlüyü ilə əlaqədar zirehli avtomobil utilizasiyaya göndərilə bilərdi. Lakin korporasiya bu prototipi qoruyub saxlamağa qərar verdi. Bundan əlavə, onun təmir və bərpa edilməsi, daha sonra muzeyə göndərilməsi təklif olundu. "Uralvaqonzavod"un mütəxəssisləri artıq layihə sənədlərini öyrənib və bərpa işlərinin bir hissəsini həyata keçirib. Xüsusilə şassinin xarici görünüşü bərpa olunub. Yaxın gələcəkdə maşının digər elementləri də bərpa olunacaq.

Bu vəziyyətdə, eksperimental "Obyekt 765"in bərpası orijinal görüntüsünün qaytarılması ilə bağlıdır. BMP-1 seriya istehsalında yeni xarici görünüşə və imkanlar əldə edəcəkdir. Hazırkı müasirləşdirmə layihəsi bəzi aqreqatların təmirini, bərpasını və dəyişdirilməsini təmin edəcək. Bu layihənin əsas məqsədi müasir silahlanma kompleksindən istifadə edərək maşının döyüş qabiliyyətlini artırmaqdır.

Təkmilləşdirilən BMP-1 standart korpusu, mühərriki və hərəkətli hissəni saxlamalıdır. Beləliklə, yeni maşınların inkişaf etdirilən ön proyeksiyası da daxil olmaqla, bütün hissələrin güllə qorunmasına sahib olmaqda davam edəcəklər. 300 at gücündə olan UTD-20 dizel mühərriki istənilən hərəkətliliyi təmin edəcək. Tırtıl çarxı müxtəlif maneələri aradan qaldırmağa, əlavə su mühərriki isə suda hərəkət etmək funksiyalarını saxlamağa imkan verəcək. Bəzi xüsusiyyətlər istisna olmaqla, şassi mövcud tələblərə cavab verir və xidmətə davam edə bilər.

Yaxın keçmişdə yerli müəssisələr dəfələrlə piyadaların döyüş vasitələrinin modernləşdirilməsi versiyasını təklif ediblər, lakin onlar artan qorunma təklif etməyib. Təkmilləşdirilən BMP-1-in standart zirehli gövdəni tamamlayan hər hansı bir zirehli qorunma alacağı məlum deyil.

BMP-1 piyada döyüş vasitələrinə qarşı irəli sürülən əsas iddialardan biri köhnələn silahlarla bağlıdır. Bu texnikanın əsas silahı artıq cari tələblərə cavab verməyən 73 mm yivsiz 2A28 "Qrom" topudur. Bu baxımdan, bu cür döyüş vasitələrinin modernləşdirilməsinə dair bütün yeni layihələr, bütün silah modulunun və ya ümumilikdə döyüş bölməsinin bütövlükdə dəyişdirilməsini nəzərdə tutur. Son hesabatlardan bəlli olduğu kimi, BMP-1-in hazırkı modernləşməsi də köhnə silahların tamamilə yenilənməsini nəzərdə tutur.

Son zamanlar, top, pulemyot və raket silahından ibarət olan yeni B05YA01 "Berejok" döyüş modulunun piyadaların döyüş nəqliyyat vasitələrinə yerləşdirərək, müasirləşdirilməsi haqqında məlumatlar dərc olunur. Bundan əvvəl isə BMP-1-in yenilənməsi kontekstində "Klever" sistemi təqdim edilirdi. Aprelin 16-da "RİA Novosti" agentliyi zirehli nəqliyyat vasitələrinin yenidən qurulması ilə bağlı digər məlumatları yayımlayaraq, bu sahədəki mövcud vəziyyəti izah edib. Əldə olunan məlumatlara görə, "Uralvagonzavod" EİK BMP-1 piyadaların döyüş maşınlarına BTR-82A-da istifadə olunan döyüş modulundan istifadə edəcək. Əslində ən doğru qərar da bu idi. 6 il aktiv istifadəçisi olduğum 73 mm topların mexaniki doldurulması, 15 dərəcədən ibarət qalxma bucağı, zəif zireh, aşağı atəş tezliyi, yaxın hədəf məsafəsi, zəif dəqiqlik, nişangahların, xüsusilə gecə görmə cihazlarının məhdud imkanları daim narahatlıq yaradan faktorlardan sadəcə bir neçəsidir.

Əfqanıstanda 1300, Çeçenistanda 100 və Suriyada 700 dən çox məhv edilən BMP 1/2 və BTR arasında 1-ci seriyaların əksəriyyət təşkil etməsinin də əsas səbəbləri yuxarıda sadalanan faktorlardır. Tək bir fərqi qeyd etmək lazımdır ki, İraq mühəribəsində 2500 metrdən 25 mm "Buşmaster" topuna sahib maşınlar, 1300 metr atəş məsafəsi olan BMP-1 üçün əsas rəqibə çevrilirdi. Digər tərəfdən bir çox əl qumbaraatanları 200 metr və daha çox məsafədən BMP-1 istənilən nöqtədən nüfuz edə bilirdi. Nəticədə qorunmayan sursat 11 nəfərlik ekipajı və desantı məhv edirdi. Sonradan Əfqanıstanda qaydalara zidd olaraq, desantı BMP-1 uzərində yerləşdirməyə qeyri-rəsmi icazə verdilər. Bu zaman ölüm halları azalsa da kontuziya halları artdı. 7.62 mm nisbətən qorunan (arxa qapılar xaric) BMP-1, 12.7 mm mərmilər qarşısında (ön tərəf xaric) həssasdır. Əlavə zirehlə gücləndirilməsinə ciddi ehtiyac var. Bu zaman isə maşının üzmə qabiliyyətini itirəcəyi və manevr imkanlarının zəifləyəcəyi şübhəsizdir. Ümumiyyətlə, tankların dəstəyi olmadan yüngül zirehli texnikaların hücumda müstəqil istifadəsi əksər halda uğursuzluqla nəticələnir.

Silahlanmada bir neçə növdə avtomatik topların olduğu halda indiyə qədər bu layihənin gerçəkləşdirilməməsi təəccüb doğurur. Bu texnikalardan bizim ölkəmizdə də var. Yəqin ki indi hardasa modernləşməni gözləyirlər. Texnikanın sırf BTR- 82A topu ilə əvəzlənməsi, eyni mərmilərin bir neçə növ texnikada istifadəsi sursat istehsalında və sursat eşalonlaşdırılmasında da müəyyən üstünlüklərə səbəb olacaq.


Dəyişdiriləcək 73 mm top

Beləliklə, korpusun damındakı, daxilində silah yerləşən bağlı qüllə əvəzinə, çöl tərəfində pulemyot və topun montajı nəzərdə tutulan zirehli qapaq quraşdırılacaq. Əsas silah modulunda 30 mm-lik 2A72 topu yer alacaq. Köməkçi silah kimi tüfəng kalibrli PKTM pulemyotundan istifadə ediləcək. Yeni modulda tüstü qumbaraatanları da yer alacaq.

BTR-82A-dan götürüləcək avadanlıqlar içərisində günün istənilən vaxtında hədəfləri aşkar etməyə və atəş açmağa imkan verən TKN-4QA nişangahı da mövcuddur. Atəşi idarəetmə sistemi (AİS) iki müstəvili sabitləşdiricidən ibarətdir. Bu və ya digər hədəfləri məhv etnək üçün silahlar müxtəlif mərmilərdən istifadə edir. AİS kiçik kalibrli artilleriya mərmilərini məsafədən məhv etmək imkanına malikdir.

Bu silahlarla yenilənmə müasir BMP-1-ə ilkin konfiqurasiya maşınları üzərində nəzərəçarpan üstünlükləri verir. Nəzərdə tutulan atəş diapazonu və səmərəliliyi əhəmiyyətli dərəcədə artaraq, silahın yüksək hündürlük bucaqları altında belə yer və hava hədəflərinə hücum etmək imkanını verir. Əslində, atəş xüsusiyyətləri baxımından təkmilləşdirilən BMP-1, əsas komponentlərin mənbəyi kimi xidmət edən yeni bir BMP-2 və ya BTR-82A zirehli personal daşıyıcısının birbaşa analoqudur. Eyni zamanda maşın yüksək hərəkətlilik və performans xüsusiyyətlərini qoruyur.

Rusiyanın Müdafiə sənayesindəki mənbəyə istinadən döyüş modulunun dəyişdirilməsinin əsas nəticələrini göstərmək mümkündür. Sınaqlar artıq həyata keçirilib və yeni silahlarla hazırlanan prototip özünü ən yaxşı tərəfdən göstərib. Piyada döyüş maşınının şassisi BTR-82A-dan daha ağır, daha geniş və daha sabitdir, buna görə də bu texnika atəş açarkən çox yırğalanmır. Bu isə atəş dəqiqliyinə və effektiv atəş məsafəsinə müsbət təsir edir. Bundan əlavə, yüksək keçicilik qabiliyyətinə malik tırtıllı şassisi olan belə bir maşın tanklarla eyni döyüş sırasında fəaliyyət göstərə bilir.

Avadanlıqlarının bir hissəsi əvəz edilən və yeni silahlar quraşdırılan mövcud BMP-1 piyadaların döyüş maşınlarının təkmilləşdirilməsi proqramı yaxın gələcəkdə real nəticələr verəcək. Göründüyü kimi, tələb olunan işlər artıq başlayıb və indi yenilənən nəqliyyat vasitələrinin quru qüvvələrinin nizami hissələrinə getməsini gözləmək olar.

Mövcud avadanlıqların yenidən qurulması yaxın zamanlarda başa çatacaq. Tezliklə avtomobilin ilk partiyasının sınaqlarının keçirilməsi yaydan etibarən başa çatdırılacaq. Bəzi texniki məsələləri həll etdikdən sonra bu maşınlar silahlanmaya qəbul ediləcək və xidmətə qaytarılacaq. BMP-1 maşınlarının ilk partiyası payızın əvvəlində orduya veriləcək.

Bundan sonra mövcud döyüş vasitələrinin təmiri və modernləşdirilməsi davam etdiriləcək və nəticədə Rusiya ordusu bir neçə partiya avadanlıq alacaq.

Mövcud sifarişin həcmi, icrasının vaxtı və dəyəri hələ dəqiqləşdirilməyib. Görünür, "Uralvagonzavod" ETK bir neçə il ərzində bu layihəni davam etdirərək onlarla və ya yüzlərlə zirehli döyüş vasitəsini modernləşdirəcək. Bununla belə, daha çox avadanlıqları yeniləməyə imkan verən işlərin daha yüksək templəri istisna olunmur.


Bir döyüş modulu ilə BTR-82A zirehli personal daşıyıcısı. Eyni avadanlıq BMP-1-ə quraşdırılacaq

Rusiya ordusunda olduğu kimi bizim Ordumuzun arsenalında da əhəmiyyətli sayda köhnə piyada döyüş vasitələrinin modelləri qalmaqdadır. Belə bir texnika, bu və ya digər səbəbdən müasir tələblərə cavab vermədiyinə görə modernləşdirilməli və ya dəyişdirilməlidir. Müəyyən bir qənaət əldə etmək istəyən Müdafiə Nazirliyi nəqliyyat vasitələri parkının inkişaf etdirilməsinin yolunu seçə bilər. Bu yol mövcud maşınların qorunaraq, eyni zamanda yeni tələblərə uyğun yenilənməsini təmin edə bilər. Düşünürəm ki, Müdafiə Nazirliyinin Zirehli texnika xidməti bu barədə müəyyən planlara sahibdir.

Təbii ki, təklif olunan layihənin bəzi xüsusiyyətləri suallar da doğurur. BMP-1-dən başlayaraq, bütün yerli piyadaların döyüş maşınları müxtəlif növ tankəleyhinə raket kompleksləri daşımasına baxmayaraq, belə döyüşlərdə uzaq məsəfələrdə atəş açan düşmən zirehli texnikaları qarşısında müəyyən həssaslıq nümayiş etdirirdi. Texnikanın yeni bir modernləşdirmə layihəsində, TƏİRK-ə malik olmayan BTR-82A-dan döyüş modulu quraşdırılmasını nəzərdə tutur. Eyni zamanda keçmişdə yerli zirehli vasitələrin modernləşdirilməsi üçün təklif olunan "Berejok" modulu və digər oxşar sistemlər standart qurğular və konteynerlərdə bir neçə raketlə təchiz olunurdu. Uzaq məsafələrdə qorunan hədəflərə hücum etməyə imkan verən raket silahlanmasından imtina edilməsi anlaşılan deyil. Bu nüans mütləq diqqətə alınmalıdır.

Göründüyü kimi, bu döyüş modulunun seçilməsi müştərinin istehsala qənaət etmək istəyi ilə bağlıdır. BTR-82A zirehli personal daşıyıcıları və onlar üçün avadanlıqlar uzun müddətdir kütləvi istehsal edilir, əsasən də ordu tərəfindən yaxşı mənimsənilib. Bununla yanaşı, alternativ inkişaflar da seriyadadır və digər avadanlıqları təkmilləşdirmək üçün istifadə olunacaq. Beləliklə, ötən il qeyd olunduğu kimi, mövcud BMP-2 maşınlarının modernləşdirilməsində "Berejok" döyüş modulunun tətbiq olacağı gözlənilir.

Yeni layihənin nəticələrinə görə, Rusiya silahları əvəz etməklə BMP-1 maşınlarını müasirləşdirən ölkələr sırasına qatılacaq. Bir müddət əvvəl bəzi orduların tələbi ilə müasir şəraitdə istifadəyə yaramayan belə avadanlıqların standart silahlarının dəyişdirilməsi kimi oxşar layihələr həyata keçirilib. Yeni rus layihəsi də yaxın gələcəkdə böyümək ehtimalı olan müasirləşdirmə variantları siyahısına əlavə olunur.

Bu cür avadanlıqların həddən artıq yaşlı olmasına baxmayaraq, Rusiya ordusunun saxlanma bazalarında hələ də kifayət qədər BMP-1 piyadaların döyüş maşınları mövcuddur.

Bu köhnə ehtiyatların silinməsi və ya utilizasiyasısı müəyyən qədər məna daşıyırdı, lakin hərbi nazirlik bu nümunələrdən maksimum fayda ilə xilas olmaq üçün başqa yol tapdı. Texniki və fiziki cəhətdən köhnələn zirehli maşınlardan bəziləri keçəcəyi modernləşmə mərhələsinin nəticələrə görə yeni modellərlə yanaşı xidmətə davam edə biləcək. Yeni silahlı ilk BMP-1 növbəti payızın əvvəlində Rusiya ordusuna göndəriləcək.

Yazı Ryabov Kirilin məlumatları əsasında hazırlanıb
Hərbi ekspert Ədalət Verdiyev
Ordu.az


Teqlər: BMP-1   BTR-82A   Modernləşmə  


Xəbər lenti

Arsenalımızda olan BMP-1-in modernləşdirilməsi: Seriya maşınları payızda görünəcək – ANALİZ

2018/05/12_6105840548.jpg
Oxunub: 5523     12:42     16 May 2018    
“Rusiya ordusunda olduğu kimi bizim Ordumuzun arsenalında da əhəmiyyətli sayda köhnə piyada döyüş vasitələrinin modelləri qalmaqdadır. Belə bir texnika, bu və ya digər səbəbdən müasir tələblərə cavab vermədiyinə görə modernləşdirilməli və ya dəyişdirilməlidir. Müəyyən bir qənaət əldə etmək istəyən Müdafiə Nazirliyi nəqliyyat vasitələri parkının inkişaf etdirilməsinin yolunu seçə bilər. Bu yol mövcud maşınların qorunaraq, eyni zamanda yeni tələblərə uyğun yenilənməsini təmin edə bilər. Düşünürəm ki, Müdafiə Nazirliyinin Zirehli Texnika Xidməti bu barədə müəyyən planlara sahibdir”.

Bu yazıda Ordu.az Azərbaycan Ordusunun da arsenalında olan BMP-1 piyadaların döyüş maşınlarının Rusiya Müdafiə Nazirliyi tərəfindən modernləşdirilməsinə toxunacaq.

İqtisadi səbəbləri ilə bağlı olaraq Rusiya Müdafiə Nazirliyi həm yeni zirehli döyüş vasitələrini sifariş edir, həm də mövcud avadanlıqları modernləşdirir. Bu cür aktual layihələrdən biri, texniki və fiziki cəhətdən köhnələn BMP-1 piyadaların döyüş maşınlarının yenilənməsini nəzərdə tutur. Ən son məlumatlara görə, Rusiya hərbi sənayesi artıq bu işlərə başlayıb və onların ilk nəticələri yaxın gələcəkdə görünəcək. BMP-1 yeni formada payızda silahlanmaya qəbul ediləcək.

Bir neçə həftə əvvəl, martın əvvəlində, "Uralvaqonzavod" Elmi-İstehsalat korporasiyası (EİK) təcili sifarişlərin həyata keçirilməsi məqsədilə davam edən layihələr və hazırlıqlar barədə məlumat verib. Rəsmi məlumatlara görə, 2018-ci ildə korporasiyanın müəssisələri dörd növ zirehli vasitələrin yığılmasına başlayıb. T-90m və T-80BVM tanklarının, BMPT tank dəstək maşınlarının və BMP-1 piyadaların döyüş maşınlarının seriya istehsalına başlanılıb. Bütün bu növ texnologiyaların ilk nümunələrinin növbəti bir neçə ay ərzində qoşunlara göndərilməsi planlaşdırılıb.

BMP-1 modernləşdirmə layihəsinin bəzi detalları əvvəlcədən məlum idi, indi isə yeni məlumatlar dərc edilib. Texnikanın xüsusiyyətlərinin yüksəldilmə yolları, habelə işlərin yerinə yetirilmə vaxtları müəyyənləşib. Bundan əlavə, yaxın gələcəkdə muzey eksponatına çevriləcək təcrübəli maşınlardan birini də bərpa etmək üçün işlərə başlanılıb.


BMP-1 orijinal konfiqurasiyada

Bir neçə gün əvvəl, "Uralvagonzavod"un mətbuat xidməti, müəssisənin "Obyekt 765" kimi tanınan BMP-1 piyadaların döyüş maşınlarının təcrübə nümunəsini bərpa etmək niyyətini açıqlayıb. Müxtəlif sınaqlardan keçmək üçün nəzərdə tutulan zirehli avtomobil 1974-cü ildə Çelyabinsk traktor zavodu tərəfindən hazırlanıb. Uzun illər avtomobil müxtəlif sınaqlarda layihənin inkişafını təmin edib. Test və təcrübə illərində "Obyekt 765" öz resursunu tam bitirib və artıq nəzərdə tutulan birbaşa təyinatı üzrə istifadə edilə bilmir.

2013-cü ildə təcrübə məqsədli "Obyekt 765" sahibini dəyişdi. İstismar üçün uyğun olmayan maşın "Uralvagonzavod" EİK-ə verildi. Resursların tükəndiyi və gələcəkdə istifadəsinin mümkünsüzlüyü ilə əlaqədar zirehli avtomobil utilizasiyaya göndərilə bilərdi. Lakin korporasiya bu prototipi qoruyub saxlamağa qərar verdi. Bundan əlavə, onun təmir və bərpa edilməsi, daha sonra muzeyə göndərilməsi təklif olundu. "Uralvaqonzavod"un mütəxəssisləri artıq layihə sənədlərini öyrənib və bərpa işlərinin bir hissəsini həyata keçirib. Xüsusilə şassinin xarici görünüşü bərpa olunub. Yaxın gələcəkdə maşının digər elementləri də bərpa olunacaq.

Bu vəziyyətdə, eksperimental "Obyekt 765"in bərpası orijinal görüntüsünün qaytarılması ilə bağlıdır. BMP-1 seriya istehsalında yeni xarici görünüşə və imkanlar əldə edəcəkdir. Hazırkı müasirləşdirmə layihəsi bəzi aqreqatların təmirini, bərpasını və dəyişdirilməsini təmin edəcək. Bu layihənin əsas məqsədi müasir silahlanma kompleksindən istifadə edərək maşının döyüş qabiliyyətlini artırmaqdır.

Təkmilləşdirilən BMP-1 standart korpusu, mühərriki və hərəkətli hissəni saxlamalıdır. Beləliklə, yeni maşınların inkişaf etdirilən ön proyeksiyası da daxil olmaqla, bütün hissələrin güllə qorunmasına sahib olmaqda davam edəcəklər. 300 at gücündə olan UTD-20 dizel mühərriki istənilən hərəkətliliyi təmin edəcək. Tırtıl çarxı müxtəlif maneələri aradan qaldırmağa, əlavə su mühərriki isə suda hərəkət etmək funksiyalarını saxlamağa imkan verəcək. Bəzi xüsusiyyətlər istisna olmaqla, şassi mövcud tələblərə cavab verir və xidmətə davam edə bilər.

Yaxın keçmişdə yerli müəssisələr dəfələrlə piyadaların döyüş vasitələrinin modernləşdirilməsi versiyasını təklif ediblər, lakin onlar artan qorunma təklif etməyib. Təkmilləşdirilən BMP-1-in standart zirehli gövdəni tamamlayan hər hansı bir zirehli qorunma alacağı məlum deyil.

BMP-1 piyada döyüş vasitələrinə qarşı irəli sürülən əsas iddialardan biri köhnələn silahlarla bağlıdır. Bu texnikanın əsas silahı artıq cari tələblərə cavab verməyən 73 mm yivsiz 2A28 "Qrom" topudur. Bu baxımdan, bu cür döyüş vasitələrinin modernləşdirilməsinə dair bütün yeni layihələr, bütün silah modulunun və ya ümumilikdə döyüş bölməsinin bütövlükdə dəyişdirilməsini nəzərdə tutur. Son hesabatlardan bəlli olduğu kimi, BMP-1-in hazırkı modernləşməsi də köhnə silahların tamamilə yenilənməsini nəzərdə tutur.

Son zamanlar, top, pulemyot və raket silahından ibarət olan yeni B05YA01 "Berejok" döyüş modulunun piyadaların döyüş nəqliyyat vasitələrinə yerləşdirərək, müasirləşdirilməsi haqqında məlumatlar dərc olunur. Bundan əvvəl isə BMP-1-in yenilənməsi kontekstində "Klever" sistemi təqdim edilirdi. Aprelin 16-da "RİA Novosti" agentliyi zirehli nəqliyyat vasitələrinin yenidən qurulması ilə bağlı digər məlumatları yayımlayaraq, bu sahədəki mövcud vəziyyəti izah edib. Əldə olunan məlumatlara görə, "Uralvagonzavod" EİK BMP-1 piyadaların döyüş maşınlarına BTR-82A-da istifadə olunan döyüş modulundan istifadə edəcək. Əslində ən doğru qərar da bu idi. 6 il aktiv istifadəçisi olduğum 73 mm topların mexaniki doldurulması, 15 dərəcədən ibarət qalxma bucağı, zəif zireh, aşağı atəş tezliyi, yaxın hədəf məsafəsi, zəif dəqiqlik, nişangahların, xüsusilə gecə görmə cihazlarının məhdud imkanları daim narahatlıq yaradan faktorlardan sadəcə bir neçəsidir.

Əfqanıstanda 1300, Çeçenistanda 100 və Suriyada 700 dən çox məhv edilən BMP 1/2 və BTR arasında 1-ci seriyaların əksəriyyət təşkil etməsinin də əsas səbəbləri yuxarıda sadalanan faktorlardır. Tək bir fərqi qeyd etmək lazımdır ki, İraq mühəribəsində 2500 metrdən 25 mm "Buşmaster" topuna sahib maşınlar, 1300 metr atəş məsafəsi olan BMP-1 üçün əsas rəqibə çevrilirdi. Digər tərəfdən bir çox əl qumbaraatanları 200 metr və daha çox məsafədən BMP-1 istənilən nöqtədən nüfuz edə bilirdi. Nəticədə qorunmayan sursat 11 nəfərlik ekipajı və desantı məhv edirdi. Sonradan Əfqanıstanda qaydalara zidd olaraq, desantı BMP-1 uzərində yerləşdirməyə qeyri-rəsmi icazə verdilər. Bu zaman ölüm halları azalsa da kontuziya halları artdı. 7.62 mm nisbətən qorunan (arxa qapılar xaric) BMP-1, 12.7 mm mərmilər qarşısında (ön tərəf xaric) həssasdır. Əlavə zirehlə gücləndirilməsinə ciddi ehtiyac var. Bu zaman isə maşının üzmə qabiliyyətini itirəcəyi və manevr imkanlarının zəifləyəcəyi şübhəsizdir. Ümumiyyətlə, tankların dəstəyi olmadan yüngül zirehli texnikaların hücumda müstəqil istifadəsi əksər halda uğursuzluqla nəticələnir.

Silahlanmada bir neçə növdə avtomatik topların olduğu halda indiyə qədər bu layihənin gerçəkləşdirilməməsi təəccüb doğurur. Bu texnikalardan bizim ölkəmizdə də var. Yəqin ki indi hardasa modernləşməni gözləyirlər. Texnikanın sırf BTR- 82A topu ilə əvəzlənməsi, eyni mərmilərin bir neçə növ texnikada istifadəsi sursat istehsalında və sursat eşalonlaşdırılmasında da müəyyən üstünlüklərə səbəb olacaq.


Dəyişdiriləcək 73 mm top

Beləliklə, korpusun damındakı, daxilində silah yerləşən bağlı qüllə əvəzinə, çöl tərəfində pulemyot və topun montajı nəzərdə tutulan zirehli qapaq quraşdırılacaq. Əsas silah modulunda 30 mm-lik 2A72 topu yer alacaq. Köməkçi silah kimi tüfəng kalibrli PKTM pulemyotundan istifadə ediləcək. Yeni modulda tüstü qumbaraatanları da yer alacaq.

BTR-82A-dan götürüləcək avadanlıqlar içərisində günün istənilən vaxtında hədəfləri aşkar etməyə və atəş açmağa imkan verən TKN-4QA nişangahı da mövcuddur. Atəşi idarəetmə sistemi (AİS) iki müstəvili sabitləşdiricidən ibarətdir. Bu və ya digər hədəfləri məhv etnək üçün silahlar müxtəlif mərmilərdən istifadə edir. AİS kiçik kalibrli artilleriya mərmilərini məsafədən məhv etmək imkanına malikdir.

Bu silahlarla yenilənmə müasir BMP-1-ə ilkin konfiqurasiya maşınları üzərində nəzərəçarpan üstünlükləri verir. Nəzərdə tutulan atəş diapazonu və səmərəliliyi əhəmiyyətli dərəcədə artaraq, silahın yüksək hündürlük bucaqları altında belə yer və hava hədəflərinə hücum etmək imkanını verir. Əslində, atəş xüsusiyyətləri baxımından təkmilləşdirilən BMP-1, əsas komponentlərin mənbəyi kimi xidmət edən yeni bir BMP-2 və ya BTR-82A zirehli personal daşıyıcısının birbaşa analoqudur. Eyni zamanda maşın yüksək hərəkətlilik və performans xüsusiyyətlərini qoruyur.

Rusiyanın Müdafiə sənayesindəki mənbəyə istinadən döyüş modulunun dəyişdirilməsinin əsas nəticələrini göstərmək mümkündür. Sınaqlar artıq həyata keçirilib və yeni silahlarla hazırlanan prototip özünü ən yaxşı tərəfdən göstərib. Piyada döyüş maşınının şassisi BTR-82A-dan daha ağır, daha geniş və daha sabitdir, buna görə də bu texnika atəş açarkən çox yırğalanmır. Bu isə atəş dəqiqliyinə və effektiv atəş məsafəsinə müsbət təsir edir. Bundan əlavə, yüksək keçicilik qabiliyyətinə malik tırtıllı şassisi olan belə bir maşın tanklarla eyni döyüş sırasında fəaliyyət göstərə bilir.

Avadanlıqlarının bir hissəsi əvəz edilən və yeni silahlar quraşdırılan mövcud BMP-1 piyadaların döyüş maşınlarının təkmilləşdirilməsi proqramı yaxın gələcəkdə real nəticələr verəcək. Göründüyü kimi, tələb olunan işlər artıq başlayıb və indi yenilənən nəqliyyat vasitələrinin quru qüvvələrinin nizami hissələrinə getməsini gözləmək olar.

Mövcud avadanlıqların yenidən qurulması yaxın zamanlarda başa çatacaq. Tezliklə avtomobilin ilk partiyasının sınaqlarının keçirilməsi yaydan etibarən başa çatdırılacaq. Bəzi texniki məsələləri həll etdikdən sonra bu maşınlar silahlanmaya qəbul ediləcək və xidmətə qaytarılacaq. BMP-1 maşınlarının ilk partiyası payızın əvvəlində orduya veriləcək.

Bundan sonra mövcud döyüş vasitələrinin təmiri və modernləşdirilməsi davam etdiriləcək və nəticədə Rusiya ordusu bir neçə partiya avadanlıq alacaq.

Mövcud sifarişin həcmi, icrasının vaxtı və dəyəri hələ dəqiqləşdirilməyib. Görünür, "Uralvagonzavod" ETK bir neçə il ərzində bu layihəni davam etdirərək onlarla və ya yüzlərlə zirehli döyüş vasitəsini modernləşdirəcək. Bununla belə, daha çox avadanlıqları yeniləməyə imkan verən işlərin daha yüksək templəri istisna olunmur.


Bir döyüş modulu ilə BTR-82A zirehli personal daşıyıcısı. Eyni avadanlıq BMP-1-ə quraşdırılacaq

Rusiya ordusunda olduğu kimi bizim Ordumuzun arsenalında da əhəmiyyətli sayda köhnə piyada döyüş vasitələrinin modelləri qalmaqdadır. Belə bir texnika, bu və ya digər səbəbdən müasir tələblərə cavab vermədiyinə görə modernləşdirilməli və ya dəyişdirilməlidir. Müəyyən bir qənaət əldə etmək istəyən Müdafiə Nazirliyi nəqliyyat vasitələri parkının inkişaf etdirilməsinin yolunu seçə bilər. Bu yol mövcud maşınların qorunaraq, eyni zamanda yeni tələblərə uyğun yenilənməsini təmin edə bilər. Düşünürəm ki, Müdafiə Nazirliyinin Zirehli texnika xidməti bu barədə müəyyən planlara sahibdir.

Təbii ki, təklif olunan layihənin bəzi xüsusiyyətləri suallar da doğurur. BMP-1-dən başlayaraq, bütün yerli piyadaların döyüş maşınları müxtəlif növ tankəleyhinə raket kompleksləri daşımasına baxmayaraq, belə döyüşlərdə uzaq məsəfələrdə atəş açan düşmən zirehli texnikaları qarşısında müəyyən həssaslıq nümayiş etdirirdi. Texnikanın yeni bir modernləşdirmə layihəsində, TƏİRK-ə malik olmayan BTR-82A-dan döyüş modulu quraşdırılmasını nəzərdə tutur. Eyni zamanda keçmişdə yerli zirehli vasitələrin modernləşdirilməsi üçün təklif olunan "Berejok" modulu və digər oxşar sistemlər standart qurğular və konteynerlərdə bir neçə raketlə təchiz olunurdu. Uzaq məsafələrdə qorunan hədəflərə hücum etməyə imkan verən raket silahlanmasından imtina edilməsi anlaşılan deyil. Bu nüans mütləq diqqətə alınmalıdır.

Göründüyü kimi, bu döyüş modulunun seçilməsi müştərinin istehsala qənaət etmək istəyi ilə bağlıdır. BTR-82A zirehli personal daşıyıcıları və onlar üçün avadanlıqlar uzun müddətdir kütləvi istehsal edilir, əsasən də ordu tərəfindən yaxşı mənimsənilib. Bununla yanaşı, alternativ inkişaflar da seriyadadır və digər avadanlıqları təkmilləşdirmək üçün istifadə olunacaq. Beləliklə, ötən il qeyd olunduğu kimi, mövcud BMP-2 maşınlarının modernləşdirilməsində "Berejok" döyüş modulunun tətbiq olacağı gözlənilir.

Yeni layihənin nəticələrinə görə, Rusiya silahları əvəz etməklə BMP-1 maşınlarını müasirləşdirən ölkələr sırasına qatılacaq. Bir müddət əvvəl bəzi orduların tələbi ilə müasir şəraitdə istifadəyə yaramayan belə avadanlıqların standart silahlarının dəyişdirilməsi kimi oxşar layihələr həyata keçirilib. Yeni rus layihəsi də yaxın gələcəkdə böyümək ehtimalı olan müasirləşdirmə variantları siyahısına əlavə olunur.

Bu cür avadanlıqların həddən artıq yaşlı olmasına baxmayaraq, Rusiya ordusunun saxlanma bazalarında hələ də kifayət qədər BMP-1 piyadaların döyüş maşınları mövcuddur.

Bu köhnə ehtiyatların silinməsi və ya utilizasiyasısı müəyyən qədər məna daşıyırdı, lakin hərbi nazirlik bu nümunələrdən maksimum fayda ilə xilas olmaq üçün başqa yol tapdı. Texniki və fiziki cəhətdən köhnələn zirehli maşınlardan bəziləri keçəcəyi modernləşmə mərhələsinin nəticələrə görə yeni modellərlə yanaşı xidmətə davam edə biləcək. Yeni silahlı ilk BMP-1 növbəti payızın əvvəlində Rusiya ordusuna göndəriləcək.

Yazı Ryabov Kirilin məlumatları əsasında hazırlanıb
Hərbi ekspert Ədalət Verdiyev
Ordu.az


Teqlər: BMP-1   BTR-82A   Modernləşmə